Khái niệm kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

1.1.2.  Khái niệm, đặc điểm và mục đích của kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường1.1.2.1.  Khái niệm kiẻm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trườngSự tồn tại của các chủ thể có VTTLTT trong nền kinh tế là một tất yếu khách quan. Các doanh nghiệp tham gia vào thị trường luôn mong muốn và nỗ lực để đạt được VTTLTT, chính mục tiêu nắm giữ VTTLTT mà các doanh nghiệp hướng đến là yếu tố, động lực thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển, thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Các hệ thống pháp luật đều khẳng định bản thân việc nắm giữ VTTLTT của doanh nghiệp không phải là sai trái. Tuy nhiên, khi ở vào VTTLTT, các doanh nghiệp lại có xu hướng thực hiện các hành vi lạm dụng VTTLTT gây ra các tác động tiêu cực cho thị trường, cho nền kinh tế và do đó, hành vi này trái luật, bị lên án. Hành vi lạm dụng VTTLTT là hành vi của doanh nghiệp có VTTLTT khai thác quyền lực thị trường mà nó có để gây hạn chế cạnh tranh, bóp méo thị trường, xâm hại đến lợi ích của các chủ thể kinh doanh khác và người tiêu dùng. Do đó, các hệ thống pháp luật đều đặt ra nhu cầu kiểm soát đối với hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có VTTLTT.Theo Từ điển tiếng Việt [21, tr. 54], kiểm soát là xem xét để phát hiện, ngăn chặn những gì sai trái. Đây là quan niệm chung về kiểm soát, theo đó, việc kiểm soát gồm có các nội dung là (i) xem xét, tức là theo dõi, kiểm tra, (ii) từ việc xem xét, kiểm tra, thực hiện hoạt động đánh giá, nhận diện, tức là phát hiện những hành vi, những việc có nguy cơ, có dấu hiệu sai trái và (ii) thực hiện việc điều chỉnh, uốn nắn, ngăn ngừa những hành vi và những việc đã được xác định là có dấu hiệu sai trái. Từ điển Luật học [31, tr. 264] cũng có quan điểm tương tự, theo đó, kiểm sát là việc “ xem xét để phát hiện, ngăn ngừa kịp thời việc làm trái với thỏa thuận, với quy định”. Như vậy, kiểm soát là hành vi pháp lý mang tính chủ động của chủ thể kiểm soát thực hiện việc theo dõi, giám sát, kiểm tra để phát hiện những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật của các chủ thể là đối tượng bị kiểm soát, từ đó có hành vi ngăn ngừa, xử lý, loại bỏ những hành vi trái pháp luật. Kiểm soát là hoạt động có phạm vi rộng, bao trùm cả hành vi giám sát, kiểm tra, thanh tra. Giám sát, kiểm tra, thanh tra đều là những hành vi để chỉ việc theo dõi, quan sát có tính chủ động, thường xuyên của chủ thể có thẩm quyền, qua đó phát hiện các vi phạm và thực hiện các biện pháp tác động cần thiết để các hoạt động được đưa về đúng chuẩn mực, quỹ đạo, đảm bảo sự tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật. Trong khi đó, hoạt động kiểm soát đòi hỏi chủ thể phải thực hiện cả việc xây dựng các tiêu chí, nguyên tắc để đối chiếu, nhận diện trước khi thực hiện việc giám sát, kiểm tra. Không chỉ dừng ở việc thực hiện các biện pháp tác động hay đưa ra các khuyến nghị như giám sát, kiểm soát còn đòi hỏi chủ thể phải có các biện pháp ngăn chặn, loại bỏ và xử lý các hành vi sai trái. Như vậy, có thể thấy, hoạt động kiểm soát sẽ mang lại hiệu quả cao trong quản lý hơn so với việc giám sát, kiểm tra đơn thuần.Hoạt động kiểm soát được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau, với những phương pháp, mục đích khác nhau ở cả khu vực tư và khu vực công. Có thể là hoạt động kiểm soát nội bộ của các doanh nghiệp, tổ chức hay hoạt động kiểm soát quyền lực nhà nước, kiểm soát hoạt động của các cơ quan nhà nước….Kiểm soát hành vi lạm dụng VTTLTT là hoạt động kiểm soát mà đối tượng bị kiểm soát là các doanh nghiệp có VTTLTT với mục đích là giám sát, phát hiện và ngăn ngừa hành vi lạm dụng VTTLTT. Hoạt động này có thể được tiến hành bởi Nhà nước, bởi chính các doanh nghiệp tham gia thị trường, hay có thể là hoạt động kiểm soát nội bộ bởi chính các doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của luận án này, hoạt động kiểm soát hành vi lạm dụng VTTLTT được giới hạn là hành vi kiểm soát của Nhà nước đối với đối tượng bị kiểm soát là các doanh nghiệp có VTTLTT để xem xét, phát hiện nhằm ngăn ngừa và xử lý các doanh nghiệp có VTTLTT thực hiện hành vi lạm dụng gây hạn chế, cản trở cạnh tranh. Với nội dung như vậy, hoạt động kiểm soát hành vi lạm dụng VTTLTT là hoạt động của Nhà nước được tiến hành đối với các doanh nghiệp trên thị trường nhằm đảm bảo môi trường tự do cạnh tranh, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và người tiêu dùng. Kiểm soát hành vi lạm dụng VTTLTT chính là một nội dung của việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với thị trường, đối với doanh nghiệp.Có thể hiểu, kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là hành vi của cơ quan nhà nước và các chủ thể có thẩm quyền thực hiện chức năng quản lý của Nhà nước, tác động đến các doanh nghiệp thông qua các biện pháp, cách thức khác nhau để theo dõi, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường nhằm bảo vệ, duy trì trật tự cạnh tranh, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, các chủ thể kinh doanh khác và người tiêu dùng.Như vậy, chủ thể thực hiện quyền kiểm soát là cơ quan nhà nước có thẩm và các chủ thể được trao quyền (các đối thủ cạnh tranh, người tiêu dùng); đối tượng bị kiểm soát là các doanh nghiệp có VTTLTT; nội dung kiểm soát là việc theo dõi, giám sát, phát hiện, khiếu nại hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, ngăn chặn và áp dụng các biện pháp chế tài để loại bỏ, xử lý các hành vi vi phạm.Theo: Trần Thùy Lin​​hLink luận án:  Tại đây