Thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

1.2.4.3.Thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trườngVề thẩm quyền kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trườngTrong quan hệ pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường thì cơ quan quản lý cạnh tranh là chủ thể thực hiện quyền kiểm soát và doanh nghiệp hay nhóm doanh nghiệp có VTTLTT là chủ thể bị kiểm soát. Tuy mô hình cơ quan quản lý cạnh tranh ở các nước vẫn có những khác biệt nhất định nhưng đều thống nhất ở quan điểm cơ quan quản lý cạnh tranh phải là cơ quan độc lập, chuyên trách, đặc biệt, phần lớn các nước đều vận dụng mô hình quản lý hành chính về thực thi pháp luật cạnh tranh. Tuy nhiên, các cơ quan cạnh tranh của các nước đều mang tính “lưỡng tính” hay bản chất là “hành chính bán tư pháp”. Chính cơ quan quản lý cạnh tranh lại là cơ quan điều tra, ra phán quyết xử lý vi phạm, còn tòa án thực hiện chức năng phúc thẩm các vụ việc do cơ quan cạnh tranh tuyên.Thực tế ở một số nước như Ý, Hung – ga – ry cơ quan cạnh tranh thường trực thuộc quốc hội, độc lập với tư pháp và chính phủ. Một số nước khác lại quy định cơ quan cạnh tranh trực thuộc chính phủ, có vị trí như một cơ quan Bộ hay ngang Bộ. Chẳng hạn như mô hình cơ quan cạnh tranh ở Nhật Bản, nhiệm vụ quản lý và thực thi quyền kiểm soát hành vi lạm dụng VTTLTT của doanh nghiệp được giao cho một cơ quan duy nhất là Ủy ban thương mại công bằng Nhật Bản (JFTC). JFTC có vị trí của một cơ quan cấp bộ trực thuộc Chính phủ, được tổ chức theo mô hình hội đồng. Các thành viên của JFTC là các chuyên gia luật và kinh tế được Thủ tướng bổ nhiệm. JFTC thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập mà không chịu sự giám sát hay chỉ đạo, can thiệp của bất kỳ ai. Các nước có mô hình tương tự như Nhật Bản có thể kể đến Úc, Liên Bang Nga, Đức...Trong khi đó ở Hoa Kỳ, cả Ủy ban thương mại Liên bang (USFTC) và Cục Chống độc quyền thuộc Bộ Tư pháp (USDOJ) đều có thẩm quyền trong việc thực thi pháp luật chống độc quyền. USFTC là một cơ quan độc lập, báo cáo trực tiếp trước Nghị viện. Cục Cạnh tranh trực thuộc USFTC có nhiệm vụ giám sát, phát hiện và điều tra các hoạt động gây hạn chế cạnh tranh nói chung và lạm dụng VTTLTT nói riêng trong các lĩnh vực có tác động trực tiếp ở mức độ cao, trên phạm rộng tới quyền lợi của người tiêu dùng như năng lượng, y – dược, thực phẩm, các ngành công nghệ cao... Cục Cạnh tranh có trách nhiệm trình Ủy ban xem xét xử lý các hành vi vi phạm. Khi Ủy ban có quyết định xử lý, cục sẽ thực thi các quyết định này thông qua cơ chế giải quyết tranh chấp của Tòa án liên bang hoặc theo các quyết định hành chính. Các lĩnh vực còn lại thuộc thẩm quyền giám sát, điều tra của USDOJ. Để tránh chồng chéó, hai cơ quan này thường thông tin, tham khảo ý kiến của nhau trước khi tiến hành điều tra, xử lý bất kỳ vụ việc nào.Qua nghiên cứu, có thể thấy để thực hiện chức năng kiểm soát hành vi lạm dụng VTTLTT, các cơ quan cạnh tranh của các nước đều được quy định thẩm quyền bao gồm:- Giám sát thị trường để nhận diện các thị trường có mức độ tập trung cao, nhận diện các doanh nghiệp có VTTLTT và giám sát hoạt động cạnh tranh của các doanh nghiệp trên các thị trường đó;- Tiếp nhận thông tin từ công chúng, chủ động thu thập thông tin từ thị trường để phát hiện, điều tra hành vi có dấu hiệu lạm dụng VTTLTT;- Đưa ra phán quyết, áp dụng các hình thức trách nhiệm để xử lý các hành vi lạm dụng VTTLTT.Pháp luật các nước đều quy định các quyền hạn cụ thể cho cơ quan cạnh tranh trong quá trình thực hiện các thẩm quyền nêu trên. Chẳng hạn quyền được lấy lời khai, quyền yêu cầu cung cấp thông tin, chứng cứ. Thậm chí, pháp luật cạnh tranh Nhật Bản và Hoa Kỳ đều cho phép cơ quan cạnh tranh được thực hiện quyền khám xét và thu giữ tang vật có liên quan đến các doanh nghiệp là đối tượng điều tra về hành vi lạm dụng VTTLTT.Về trình tự, thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trườngNằm trong nội dung pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, bên cạnh các quy định nội dung về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm, pháp luật cạnh tranh các nước còn có các quy định pháp luật hình thức về trình tự và thủ tục tố tụng cạnh tranh nói chung và trình tự, thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nói riêng. Pháp luật của đa phần các nước đều thống nhất quan điểm tố tụng cạnh tranh là tố tụng hành chính. Do pháp luật các nước trao thẩm quyền kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, cũng là thẩm quyền quản lý cạnh tranh cho các cơ quan khác nhau do đó, trình tự, thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường cũng có những điểm khác biệt nhất định. Mặc dù vậy, những điểm chung có thể nhận thấy trong thủ tục xử lý đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường trong luật cạnh tranh các nước là:- Pháp luật các nước đều quy định thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bao gồm các giai đoạn: Giai đoạn điều tra, giai đoạn xử lý, giai đoạn giải quyết khiếu nại quyết đinh xử lý và thực thi quyết định giải quyết xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.- Các căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành điều tra hành vi lạm dụng VTTLTT bao gồm: đơn khiếu nại về hành vi vi phạm của doanh nghiệp có VTTLTT; từ phát hiện của chính cơ quan quản lý cạnh tranh qua quá trình thực hiện giám sát thị trường.Đối với vấn đề miễn trừ thì mỗi nước có quan điểm khác nhau về ván đề miễn trừ. Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của các doanh nghiệp được áp dụng điều kiện miễn trừ trách nhiệm khi thỏa mãn điều kiện:-  Hành vi của doanh nghiệp là kết quả của việc áp dụng, thực thi chính sách hay quy định pháp luật; hoặc-   Nhằm mục đích hỗ trợ phát triển kinh tế hoặc đảm bảo việc làm.Tuy vậy, nhiều nước lại không có quy định về miễn trừ đối với hành vi lạm dụng VTTLTT (trong đó có Việt Nam). Các nước này quy định hành vi lạm dụng VTTLTT luôn là hành vi bị cấm, không được hưởng miễn trừ.Theo: Trần Thùy Lin​​hLink luận án:  Tại đây