Mô hình pháp điển hóa của Canada

3.4. Mô hình pháp điển hóa của Canada Canada là một nhà nước Liên bang với sự hợp thành của hơn 10 bang. Theo quy định của Hiến pháp Canada, các bang có thẩm quyền lập pháp và xét xử độc lập với Nghị viện và Chính phủ. Văn bản quy phạm pháp luật thường được xây dựng dưới hình thức các đạo luật, được thông qua bởi cơ quan lập pháp; các quy định dưới luật hoặc văn bản hướng dẫn được ban hành bởi Chính phủ hoặc cơ quan hành pháp theo thẩm quyền mà cơ quan lập pháp giao cho. Quan niệm về pháp điển hóa tại Canada không khác nhiều với hệ thống hóa. Pháp điển hóa theo nghĩa rộng nhất, chỉ dẫn tới “những quy trình, thủ tục, quy tắc và thực tiễn chi phối việc xây dựng, soạn thảo, hợp nhất và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, bao gồm cả những văn bản hướng dẫn có liên quan (như nghị định, thông tư, quyết định, …) trong một lĩnh vực điều chỉnh nhất định”. Nói một cách chính xác, “pháp điển hóa là việc tập hợp tất cả các quy định của pháp luật có cùng chủ đề vào một Đạo luật hay Bộ luật duy nhất” [7, tr.1-2].Về cơ bản mô hình pháp điển hóa ở Canada có điểm đáng lưu ý như sau: 3.4.1. Cơ sở pháp lý của việc pháp điển hóa Nghiên cứu vào mô hình pháp điển hóa ở Canada, gần như không tìm thấy một quy định pháp luật nào trực tiếp về vấn đề pháp điển hóa. Tuy nhiên, với quan niệm pháp điển hóa là việc đưa tất cả các quy định của pháp luật vào một Đạo luật hay Bộ luật, thì ít nhiều cũng có những quy định pháp luật liên quan tới hoạt động pháp điển hóa. Cụ thể, có thể kể tới Đạo luật về Chỉnh lý luật (Luật về Chỉnh lý); Đạo luật về Thống nhất luật (Luật về Thống nhất); Đạo luật về Giải thích luật (Luật về Giải thích) [7, tr.3]. Trong đó: Luật về Chỉnh lý có những quy định rất cụ thể về vấn đề chỉnh lý, từ việc chuẩn bị chỉnh lý đến thẩm quyền chỉnh lý, quy trình chỉnh lý và hiệu lực của chỉnh lý luật. Với quan niệm chỉnh lý luật là một nội dung của pháp điển hóa, thậm chí tại một số bang như bang Bristish Columbia (BC) thì việc hợp nhất và chỉnh lý chính là hoạt động pháp điển hóa. Do vậy, xét dưới góc độ cơ sở pháp lý, Luật về Chỉnh lý hay Đạo luật về Chỉnh lý luật được coi là văn bản pháp lý quan trọng cho hoạt động pháp điển hóa. Luật về Thống nhất có những quy định hướng dẫn tương tự như Luật về Chỉnh lý từ thẩm quyền, quy trình đến giá trị pháp lý của việc thống nhất hay hợp nhất các quy định của pháp luật. Luật này cũng được coi là cơ sở pháp lý cho hoạt động pháp điển hóa tại Canada cũng như tại một số bang của nước này. Ngoài ra, Luật về Giải thích với những quy định về việc giải thích được coi là văn bản có tính hỗ trợ, hướng dẫn cho việc thực hiện Luật về Chỉnh lý và Luật về Thống nhất. Chính bởi vậy, Luật này cũng là cơ sở pháp lý cho việc tiến hành pháp điển hóa. 3.4.2. Chủ thể pháp điển hóa Cũng giống như Hoa Kì hay Pháp, tại Canada, tồn tại hai loại chủ thể pháp điển hóa, đó là chủ thể tiến hành và chủ thể tham gia vào quá trình pháp điển hóa. Tuy nhiên, sự đặc thù của Canada trong vấn đề chủ thể biểu hiện ở nội dung sau: Loại chủ thể tiến hành pháp điển hóa: cũng vẫn là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, tại Canada dường như chưa có đầu mối phụ trách chính về việc pháp điển hóa trong phạm vi toàn liên bang cũng như phạm vi mỗi bang. Thông thường, cơ quan tiến hành pháp điển hóa là các cơ quan chỉnh lý luật, cơ quan thống nhất luật, Hội đồng lập pháp, Bộ tư pháp hoặc một cơ quan nhà nước nào khác. Loại chủ thể tham gia vào quá trình pháp điển hóa cũng tương đối mở rộng phạm vi. Thông thường, đó là các chuyên gia, các luật sư, các hội đồng cố vấn luật được tham gia vào một số công đoạn nhất định trong quá trình pháp điển hóa.  3.4.3. Phương thức pháp điển hóa Pháp điển hóa tại Canada thường được diễn ra theo ba phương pháp cơ bản là pháp điển hóa bằng việc xây dựng một bộ luật lớn bao trùm các lĩnh vực của đời sống xã hội; pháp điển hóa bằng phương pháp Luật Omnibus (một luật sửa nhiều luật); pháp điển hóa bằng phương pháp chỉnh lý và thống nhất. Mỗi phương pháp này được Canada sử dụng tại các thời gian khác nhau với những phạm vi khác nhau và đặc biệt là chúng luôn có sự phối kết hợp hài hòa với nhau. Phương pháp pháp điển hóa bằng việc xây dựng một bộ luật lớn bao trùm các lĩnh vực của đời sống xã hội đã được thực hiện trên phạm vi toàn bộ lãnh thổ của Canada từ những năm cuối của thế kỉ XIX. Thành công lớn của phương pháp này, đó là sự ra đời và có hiệu lực của Bộ luật hình sự của Canada vào năm 1873. Các năm tiếp theo, Bộ luật hình sự của Canada luôn được cập nhật bổ sung bằng việc chỉnh lý và thống nhất. Đặc biệt, năm 1949 khi Ủy ban Hoàng Gia về Chỉnh lý Bộ luật hình sự được bổ nhiệm, bên cạnh việc chỉnh lý và thống nhất, công việc sửa đổi và hài hòa hóa cũng được chú trọng. Như vậy, từ phương pháp này, kinh nghiệm của một Bộ luật hình sự Liên bang tại Canada cho chúng ta thấy, một “Bộ luật” có thể được xây dựng dựa trên sự kết hợp, tập hợp các luật và các nguyên tắc án lệ có sẵn; nhưng qua thời gian cần có sự sửa đổi, chỉnh lý và bổ sung như các văn bản luật thông thường [7, tr.4]. Pháp điển hóa bằng kĩ thuật của Luật Omnibus (một luật sửa nhiều luật) cũng được sử dụng một thời gian lâu dài tại Canada. Thuật nhữ “một luật sửa nhiều luật” được dùng riêng để chỉ Luật quy định những thay đổi pháp luật mang ý nghĩa quan trọng xuyên suốt hàng loạt các quy phạm pháp luật hiện có, quy định một lượng lớn những thay đổi, bổ sung sau đó đối với những luật được sửa đổi. Chẳng hạn, ví dụ sơ khai về việc xây dựng Luật Omnibus đó là Đạo luật WTO được Nghị viện Canada thông qua và có hiệu lực vào năm 1995 [7, tr.4] bao gồm những quy định về việc thực thi thỏa thuận WTO. Hoặc gần đây nhất, năm 2009, Bộ Tư pháp đã đề nghị Nghị viện thông qua hai luật, luật thứ nhất đã sửa đổi khoảng 50 luật (liên quan đến tài sản, thương mại, …) trong đó quy định về việc dịch ngôn ngữ, cách hiểu văn bản pháp luật, hướng dẫn các vùng có cách hiểu giống nhau ở cấp liên bang và tỉnh bang. Luật thứ hai tiếp tục sửa đổi các nội dung còn thiếu và lần thứ ba đang tiến hành một luật sửa nhiều luật cho các vấn đề còn vướng mắc của hai lần sửa đổi trước [75, tr.60] Cách tiếp cận trong việc sửa đổi là hài hòa hóa và đồng nhất truyền thống pháp lý ở phạm vi quốc gia. Có thể thấy, việc áp dụng “một luật sửa nhiều luật” là cần thiết trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật; góp phần giải quyết các vấn đề xã hội mới nảy sinh cũng như các vấn đề không nhất quán trong các đạo luật. Tuy nhiên, hiện nay Canada ít sử dụng phương pháp “một luật sửa nhiều luật”, nếu có thì chủ yếu áp dụng trong một lĩnh vực cụ thể. Phương pháp pháp điển hóa bằng việc chỉnh lý và thống nhất là phương pháp khá phù hợp, đơn giản và có thể sử dụng tại nhiều bang cũng như toàn liên bang tại Canada. Hiện nay, phương pháp này cũng được sử dụng phổ biến tại Canada cũng như tại tỉnh bang B.C của Canada.   Như vậy, phương thức pháp điển hóa chủ yếu được Canada sử dụng là pháp điển hóa hình thức với kĩ thuật một luật sửa nhiều luật, chỉnh lý và thống nhất các quy định pháp luật. Bên cạnh đó, có kết hợp việc pháp điển hóa nội dung để tạo ra các Bộ luật trong những lĩnh vực pháp lý vào những khoảng thời gian nhất định. 3.4.4. Quy trình pháp điển hóa Tại Canada có ba phương thức pháp điển hóa cơ bản như đã nghiên cứu trong phần trên. Do vậy, với mỗi phương thức sẽ có những nét đặc thù trong quy trình tiến hành. Tuy nhiên, cơ bản trong mỗi phương thức pháp điển hóa nêu trên đều có những giai đoạn sau: 1- Tập hợp các văn bản quy phạm pháp luật cần pháp điển hóa; 2- Sắp xếp các văn bản quy phạm pháp luật theo những chủ đề cụ thể; 3- Hợp nhất và chỉnh lý văn bản quy phạm pháp luật; 4- Xây dựng kết quả pháp điển (một Bộ luật lớn bao trùm, Luật Ombinus, Luật sửa đổi, ...); 5- Thông qua và giá trị pháp lý của kết quả pháp điển; 6- Cập nhật, duy trì và sửa đổi kết quả pháp điển. Về các nội dung cụ thể trong từng giai đoạn, có thể thấy cơ bản giống với Hoa Kì (nội dung đã nghiên cứu trong phần 3.2). Sự đặc thù lớn trong quy trình pháp điển hóa tại Canada đó là việc coi trọng quá trình hợp nhất và chỉnh lý văn bản quy phạm pháp luật; sự đặc thù về kết quả không phải với tên gọi là Bộ pháp điển mà có thể là Luật Ombinus – điều mà trong quy trình pháp điển hóa tại Hoa Kì không có. Tóm lại: Pháp điển hóa tại Canada chính là việc tập hợp các quy định của pháp luật có liên quan đến cùng một vấn đề vào trong một đạo luật hay bộ luật duy nhất. Tính thống nhất, nhất quán và chặt chẽ của pháp luật trong một lĩnh vực điều chỉnh được đề cập không chỉ bởi công tác pháp điển hóa mà xa hơn, còn bởi việc chỉnh lý, thống nhất liên tục và sự kỹ lưỡng trong công tác soạn thảo luật. Từ thực tiễn mô hình pháp điển hóa của Canada cho thấy pháp điển hóa hình thức có thể được thực hiện bởi nhiều kĩ thuật trong đó đáng lưu ý là kĩ thuật “Luật Omnibus – một luật sửa nhiều luật” được vận dụng trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật được pháp điển cùng tham gia điều chỉnh nhóm các quan hệ xã hội có những nét tương đồng, gần gũi nhau. Bài học này, Việt Nam cần xem xét và cân nhắc với những ngành luật liên quan như đất đai, nhà ở, xây dựng và một số ngành luật khác ở nước ta hiện nay.  Theo Phí Thị Thanh TuyềnLink: Tại đây