CƠ SỞ CỦA VIỆC QUY ĐỊNH XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

1.2.2. Cơ sở của việc quy định xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam Ngoài kế thừa các cơ sở lý luận, kinh tế và thực tiễn trên thế giới nêu trên, việc quy định XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam còn xuất phát từ các cơ sở đặc thù về chính trị, pháp lý và thực tiễn sau: Thứ nhất, quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về chăm sóc, giáo dục, bảo vệ người dưới 18 tuổi và yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Trong suốt quá trình xây dựng và phát triển, Đảng và Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm đến vấn đề chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em và NCTN. Điều này được thể hiện đầy đủ và nhất quán trong các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước như Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 5/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong tình hình mới; các Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, XII, XIII Đảng đều khẳng định việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em là nhiệm vụ trọng tâm. Ngoài ra, Chương trình số 08-CTr/BCĐCCTPTW ngày 28/2/2021 của Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp trung ương về Chương trình công tác năm 2021 đã phân công cho Ban cán sự đảng TANDTC chỉ đạo, nghiên cứu xây dựng “Đề án xây dựng Luật Tư pháp NCTN” với mục đích xây dựng một đạo luật chuyên biệt về tư pháp NCTN nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống vi phạm pháp luật của NCTN, bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích của NCTN, trong đó, có xây dựng một Chương riêng về XLCH. Hơn nữa, việc quy định XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội còn xuất phát từ yêu cầu của chiến lược cải cách tư pháp được đề ra tại Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 2/6/2005 của Bộ chính trị và yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật được đề ra tại Nghị quyết số 48NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020.Thứ hai, đặc thù tâm sinh lý của người dưới 18 tuổi phạm tội. Người dưới 18 tuổi là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tâm sinh lý. Khả năng nhận thức và khả năng điều khiển hành vi của người dưới 18 tuổi còn có nhiều hạn chế. Người dưới 18 tuổi luôn muốn khám phá mọi thứ xung quanh. Chính sự tò mò, hiếu động cùng với sự hiểu biết về các mặt của đời sống xã hội chưa đủ để họ có thể lựa chọn và quyết định cách xử sự phù hợp với đòi hỏi của xã hội nên người dưới 18 tuổi rất dễ bị dụ dỗ, kích động, lôi kéo vào các hoạt động tiêu cực. Hơn nữa, nguyên nhân và điều kiện thúc đẩy hành vi phạm tội của người dưới 18 tuổi chủ yếu bắt nguồn từ những thiếu sót, bất cập trong việc nuôi dưỡng, giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội. Quá trình hình thành nhân cách cũng như các phẩm chất khác thuộc về nhân thân của họ chịu sự chi phối có tính chất quyết định của môi trường giáo dục. Tuy nhiên, người dưới 18 tuổi là lớp người đang ở ngưỡng cửa của cuộc đời. Tính chất phạm tội và nhân thân của họ ít nguy hiểm hơn so với người đủ 18 tuổi trở lên bởi ở lứa tuổi này, người dưới 18 tuổi đang trong giai đoạn hình thành nhân cách. Vì thế, việc giáo dục, cải tạo và giúp đỡ người dưới 18 tuổi sửa chữa sai lầm có những ưu thế nhất định so với người từ đủ 18 tuổi trở lên. Với những đặc thù về thể chất và tâm sinh lý nói trên, người dưới 18 tuổi phạm tội không thể tự bảo vệ mình một cách tốt nhất trước bất kỳ sự xâm hại nào. Đặc biệt, khi tham gia vào quan hệ pháp luật với quy trình tố tụng hình sự phức tạp, người dưới 18 tuổi phạm tội có thể trở thành đối tượng dễ bị tổn thương. Hơn nữa, việc truy cứu TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và buộc họ phải chịu TNHS sẽ làm cho người dưới 18 tuổi mất đi rất nhiều cơ hội trong cuộc sống và trong tương lai mà một người bình thường có thể có và gây ra những thiệt hại to lớn cho xã hội. Vì thế, nếu Nhà nước xây dựng được khung pháp lý về XLCH trong lĩnh vực tư pháp hình sự phù hợp với những đặc thù riêng biệt sẽ bảo đảm được tốt nhất lợi ích của người dưới 18 tuổi và có thể hạn chế được đến mức tối đa những tác động tiêu cực do quy trình tố tụng hình sự truyền thống mang lại. Thứ ba, yêu cầu hoàn thiện pháp luật hình sự về XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Hoàn thiện pháp luật hình sự về XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc, góp phần đảm bảo hiệu quả cho việc áp dụng cách xử lý này trên thực tế. Hiện nay, BLHS năm 2015 đã có những quy định về XLCH nhưng những quy định này rất ít được áp dụng trên thực tế. Một trong những nguyên nhân cơ bản là do quy định của pháp luật hình sự vẫn còn có nhiều hạn chế nhất định. Do đó, để đẩy mạnh việc áp dụng XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thì một trong các yêu cầu quan trọng là phải xây dựng được khung pháp lý hoàn chỉnh, đồng bộ, phù hợp, không chồng chéo, không mâu thuẫn. Từ đó, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng các quy định này vào thực tiễn. Thứ tư, hiệu quả của hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện. Hiện nay, tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện ở nước ta ngày càng diễn biến phức tạp, tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội có xu hướng gia tăng. Theo số liệu thống kê của TANDTC từ ngày 01/01/2018 đến hết ngày 31/12/2021, các TAND đã xét xử 6.447 vụ án hình sự với 9.741 bị cáo là người dưới 18 tuổi. Hơn nữa, mặc dù tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện đã được xử lý theo đúng quy định nhưng tình trạng vi phạm vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp. Nguyên nhân chính xuất phát từ chính sách chăm sóc, giáo dục và bảo vệ người dưới 18 tuổi chưa thật sự hiệu quả, thiếu thống nhất và thiếu cơ chế tổ chức thi hành. Hơn nữa, chính những tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường, của thời đại bùng nổ thông tin và những thay đổi về quan điểm sống, về các chuẩn mực xã hội và sự lỏng lẻo trong mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội đang là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc phạm tội của người dưới 18 tuổi. Tuy nhiên, xuất phát từ đặc thù tâm sinh lý lứa tuổi và những loại tội phạm mà người dưới 18 tuổi thực hiện thường có tính nguy hiểm không quá cao nên đòi hỏi Nhà nước phải xây dựng được khung pháp lý phù hợp để xử lý có hiệu quả đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.Thứ năm, yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế về chăm sóc, giáo dục và bảo vệ người dưới 18 tuổi. Là quốc gia thành viên của CRC, Việt Nam có nghĩa vụ phải nội luật hóa các quy định về XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong pháp luật hình sự ở mức độ cao nhất để vừa có thể thực hiện nghĩa vụ của quốc gia thành viên vừa có thể bảo đảm được tốt nhất lợi ích của người dưới 18 tuổi phạm tội. Tuy luật hình sự Việt Nam đã bước đầu hình thành hệ thống pháp luật bảo vệ người dưới 18 tuổi phạm tội nhưng vẫn còn nhiều nội dung chưa được nội luật hóa, một số quy định chưa phù hợp với chuẩn mực quốc tế.  Thứ sáu, phù hợp với xu hướng phát triển chung trong chính sách xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội hiện nay. Quy định của pháp luật quốc tế và nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy, XLCH là xu hướng phát triển tất yếu trong chính sách xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội do xuất phát từ những lợi ích to lớn mà XLCH đem lại. Mặt khác, quan điểm tư pháp hình sự truyền thống về việc phải tiến hành truy cứu TNHS và buộc người dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu TNHS trong mọi trường hợp đã không còn phù hợp và chưa bảo đảm được lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi. Trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay, việc đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội là vấn đề luôn được quan tâm. Do đó, việc tiếp thu có chọn lọc những quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật của một số quốc gia để từ đó, hoàn thiện luật hình sự Việt Nam về XLCH luôn là vấn đề mang tính khách quan và cấp thiết. Theo Mai Thị ThủyLink: Tại đây