VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT VỀ TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP

2.1.3. Vai trò của pháp luật về tình trạng khẩn cấp Pháp luật về TTKC do nhà nước ban hành ra. Tuy nhiên, pháp luật về TTKC được nhìn nhận không chỉ là “tài sản riêng” của nhà nước, công cụ để nhà nước quản lý xã hội, mà pháp luật về TTKC được còn được hiểu là “tài sản chung” của toàn xã hội, bao gồm những quy phạm chứa những quy tắc ứng xử đặc biệt trong những tình huống đặc biệt của đời sống xã hội. Ngoài những vai trò chung của hệ thống pháp luật, pháp luật về TTKC có những vai trò riêng như sau: 2.1.3.1. Điều tiết và định hướng các quan hệ xã hội trong tình trạng khẩn cấp Trong TTKC, cuộc sống con người, xã hội có nguy cơ bị xáo trộn. TTKC là tình trạng đặc biệt, khác với điều kiện thông thường diễn ra trong đời sống hàng ngày, do đó cũng cần phải có những quy định của pháp luật để điều chỉnh trong tình huống đặc biệt này. Pháp luật về TTKC là hành lang pháp lý, tạo đường biên cho việc ứng xử trong các mối quan hệ xã hội trong tình huống đặc biệt, tình trạng ngoại lệ mà không có trong những điều kiện bình thường. Nhờ có pháp luật về TTKC, nhà nước chủ động hơn trong việc đưa ra các biện pháp ứng phó với tình huống bất thường đặc biệt này, nhằm đưa trạng thái đặc biệt này trở về trạng thái bình thường. Bên cạnh đó, TTKC cũng đòi hỏi những ứng xử đặc biệt, khác biệt so với thông thường của những thành viên trong xã hội. Cũng nhờ có pháp luật về TTKC, các các thành viên trong xã hội nhận thức và hiểu biết được hành vi nào là hợp pháp, được khuyến khích, hành vi nào là bắt buộc, hành vi nào bị ngăn cấm, bởi những quy định này cũng là khác biệt. Từ đó, các thành viên có cách ứng xử phù hợp trong TTKC. Như vậy, trong bối cảnh TTKC, pháp luật về TTKC được xem là công cụ hữu hiệu để điều tiết và định hướng các quan hệ xã hội trong trường hợp đặc biệt này. 2.1.3.2. Bảo đảm an toàn xã hội An toàn xã hội là trạng thái của đời sống xã hội, trong đó con người được yên ổn trong sinh hoạt hàng ngày, trong lao động, học tập, nghỉ ngơi; đồng thời trong xã hội ấy tính mạng, sức khỏe, tài sản, bí mật đời tư, danh dự, uy tín cá nhân... không bị xâm hại. Tuy nhiên, TTKC có nguyên nhân bắt nguồn từ những biến cố là những thảm họa lớn do thiên tai hoặc con người gây ra, có dịch bệnh nguy hiểm lây lan trên quy mô rộng, đe dọa nghiêm trọng đến tài sản của nhà nước và tổ chức, tính mạng, sức khỏe, tài sản của nhân dân hoặc đe dọa nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Do vậy, khi có TTKC, an toàn xã hội có nguy cơ bị phá vỡ hoặc bị xâm phạm. Quy định của pháp luật về TTKC cho phép nhà nước ban bố TTKC để áp dụng biện pháp đặc biệt nhằm kịp thời ngăn chặn, hạn chế và khắc phục hậu quả xảy ra; nhanh chóng ổn định tình hình. Theo đó, an toàn xã hội được bảo đảm, tính mạng, tài sản, danh dự, uy tín cá nhân... của con người được bảo vệ. 2.1.3.3. Bảo đảm và bảo vệ quyền con người Quyền con người là khả năng con người được tự do lựa chọn hành động, tự do lựa chọn cách thức và mức độ thể hiện thái độ cũng như hành động theo ý mình, không bị hạn chế, ràng buộc, cấm đoán một cách vô lí. Trong TTKC, nhà nước có thể để áp dụng biện pháp đặc biệt nhằm kịp thời ngăn chặn, hạn chế và khắc phục hậu quả xảy ra; nhanh chóng ổn định tình hình. Một trong những biện pháp mà nhà nước thường áp dụng trong TTKC là việc tạm đình chỉ quyền con người. Để tránh lạm quyền của cơ quan nhà nước, pháp luật về TTKC quy định khung pháp lý cho sự tạm đình chỉ quyền con người, ấn định rõ phạm vi áp dụng trong thời gian và không gian. Bằng những quy định đó, pháp luật về TTKC là phương tiện hữu hiệu bảo đảm và bảo vệ quyền con người, cả những quyền thuộc phạm vi tạm đình chỉ và những quyền không thuộc phạm vi tạm đình chỉ. 2.1.3.4. Bảo vệ chế độ chính trị và nhà nước Pháp luật về TTKC là công cụ sắc bén bảo vệ nhà nước khi đất nước khi có nguy cơ trực tiếp bị xâm lược, đã xảy ra hành vi xâm lược hoặc bạo loạn có vũ trang nhưng chưa đến mức tuyên bố tình trạng chiến tranh. Khi xuất hiện các tình huống trên, nhà nước có thể ban bố TTKC theo quy định của pháp luật về TTKC. Theo đó, nhà nước có thể sử dụng những biện pháp đặc biệt để bảo vệ mình, ngăn chặn các hành vi chống đối chính quyền hoặc làm suy giảm uy tín và sức mạnh của chính quyền. Nhờ có pháp luật về TTKC, nhà nước được bảo vệ an toàn, tính tôn nghiêm của chính quyền được nâng cao. 2.1.3.5. Kiểm soát quyền lực nhà nước trong tình trạng khẩn cấp Trong TTKC, cơ quan hành pháp luôn có xu hướng lạm quyền, đặc biệt là trong việc tạm đình chỉ quyền con người. Do đó, pháp luật về TTKC là công cụ hữu hiệu, quan trọng bậc nhất để đảm bảo sự giới hạn và kiểm soát quyền lực của cơ quan hành pháp, đảm bảo quyền con người. Việc kiểm soát quyền lực nhà nước trong điều kiện bình thường là khó khăn, và trong TTKC còn khó khăn hơn, nên pháp luật về TTKC cần phải quy định chặt chẽ về việc tổ chức và thực hiện quyền lực của lập pháp, hành pháp, tư pháp, cơ chế kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan, chế độ trách nhiệm của các cơ quan, và các biện pháp chế tài đối với việc lạm quyền khi áp dụng các biện pháp đặc biệt trong TTKC. Ví dụ Hiến chương Ả Rập quy định trong TTKC, không cho phép các tiểu bang thực hiện quyền lực công một cách bừa bãi. Thay vào đó, các tiểu bang thực hiện quyền khẩn cấp bằng cách áp đặt các thủ tục và nội dung các giới hạn về hành động của nhà nước trong TTKC theo quy định của pháp luật [160; tr.49]. Luật quốc tế giới hạn quyền hành pháp và lập pháp trong TTKC bằng cách cấm các quốc gia sử dụng quyền hạn khẩn cấp vượt quá phạm vi thời gian và địa lý được chỉ định trong thông báo của họ [160; tr.49]. Theo Nguyễn Đình ToànLink: Tại đây