Định hướng và tiêu chí, yêu cầu hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng

3.1. Định hướng và tiêu chí, yêu cầu hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng3.1.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụngTrước những yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam và thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước trong giai đoạn tới, việc hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong tái cơ cấu các TCTD ở Việt Nam là đòi hỏi cấp thiết. Một số định hướng cho việc hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong tái cơ cấu các tổ chức tín dụng như sau:Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong tái cơ cấu các tổ chức tín dụng phải đảm bảo phù hợp với chủ trương, định hướng phát triển thị trường tài chính, cơ cấu lại nền kinh tế, chiến lược phát triển hệ thống ngân hàng và định hướng tái cơ cấu TCTD của Đảng và Nhà nước.Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, cơ cấu lại nền kinh tế là một trong những nội dung lớn trong vấn đề đổi mới mô hình tăng trưởng của đất nước giai đoạn 2021 - 2020 và xa hơn là đến năm 2030. Tuy nhiên, khác với mục tiêu cơ cấu lại nền kinh tế đã được xác định từ Đại hội XI, XII, Đại hội XIII nhấn mạnh thêm yêu cầu của hoạt động cơ cấu lại nền kinh tế cần tận dụng tốt cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, dựa trên tiến bộ khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030, Đảng và Nhà nước xác định, đối với các TCTD nói chung và đặc biệt là hệ thống ngân hàng thương mại, cần tiếp tục cơ cấu lại, nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh, tính minh bạch và áp dụng các chuẩn mực, thông lệ quốc tế tốt trong quản trị và hoạt động của các TCTD, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Riêng với nhóm TCTD là DNNN, đẩy mạnh cơ cấu lại, cổ phần hoá, thoái vốn; nâng cao hiệu quả hoạt động, sử dụng vốn của các DNNN; đổi mới cách thức thực hiện cổ phần hoá, thoái vốn nhà nước tại DNNN, nhất là các biện pháp liên quan đến xác định giá trị quyền sử dụng đất, tài sản cố định, thương hiệu và giá trị truyền thống của doanh nghiệp cổ phần hoá.Dựa trên chủ trương, định hướng này của Đảng, Ngân hàng Nhà nước đã chủ trì xây dựng Đề án cơ cấu lại các TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021 - 2025 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Mặc dù hệ thống TCTD đã trải qua 02 giai đoạn của quá trình tái cơ cấu, tuy nhiên, do những ảnh hưởng của dịch bệnh gây khó khăn cho nền kinh tế nói chung, hệ thống TCTD nói riêng, khiến cho những định hướng tái cơ cấu giai đoạn 2 chưa được thực hiện đạt hiệu quả. Do đó, những định hướng tái cơ cấu nêu trên sẽ tiếp tục được thực hiện với giai đoạn 3 (2021 - 2025).Theo đó, một số định hướng nhằm hoàn thiện pháp luật đối với hoạt động tái cơ cấu TCTD được đưa ra trong Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021 – 2025” ban hành kèm theo Quyết định số 689/QĐ-TTg ngày 08/06/2022 như: (i) Nghiên cứu, rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật theo hướng xây dựng và bổ sung cơ chế hỗ trợ cho các TCTD tham gia cơ cấu lại các TCTD yếu kém để hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến tài chính và hoạt động; (ii) Nghiên cứu, bổ sung chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được tham gia cơ cấu lại TCTD yếu kém; (iii) Nghiên cứu, xây dựng tiêu chuẩn thẩm định giá khoản nợ (trong đó có khoản nợ xấu) nhằm tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động thẩm định giá khoản nợ, đảm bảo khách quan trong việc thẩm định giá các khoản nợ (trong đó có khoản nợ xấu).Đối với các TCTD, Nhà nước khuyến khích tham gia mua bán, hợp nhất, sáp nhập các TCTD trên cơ sở tự nguyện để gia tăng quy mô, phạm vi hoạt động, khả năng cạnh tranh. Đối với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, chủ động xây dựng phương án để cơ cấu lại toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động và giữ vai trò chủ đạo trong lĩnh vực tín dụng nông nghiệp, nông thôn; triển khai các bước để thực hiện cổ phần hoá sau khi Bộ Tài chính hoàn tất việc phê duyệt phương án sắp xếp cơ sở nhà, đất của ngân hàng.Như vậy, với những định hướng trong tái cơ cấu các TCTD đã được xác định và chỉ dẫn rõ ràng, pháp luật điều chỉnh khi bám sát vào những định hướng này sẽ đảm bảo xây dựng được các quy phạm pháp luật mang tính hiệu quả và tạo ra các giải pháp tối ưu cho việc tái cơ cấu TCTD. Khi pháp luật về tái cơ cấu TCTD đạt đến ngưỡng hoàn thiện cho bản thân các quy định tác động trực diện trong việc lành mạnh hoá tổ chức và hoạt động của TCTD mới có thể dẫn đến việc hoàn thiện các quy định của pháp luật có liên quan khác, như pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong tái cơ cấu TCTD.Ngược lại, khi các quy định về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các TCTD được hoàn thiện sẽ góp phần đẩy mạnh, đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu TCTD, nhằm hình thành các TCTD vững về tài chính và năng lực hoạt động, từ đó giải quyết được những thách thức hiện tại của nền kinh tế và đảm bảo đủ sức cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội ở thời điểm tương lai.Thứ hai, hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu TCTD phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp là TCTD và bộc lộ được sự liên quan giữa việc xác định giá trị TCTD trong bối cảnh tái cơ cấu nhóm chủ thể này.Tổ chức tín dụng là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, do đó, việc xác định giá trị của các tổ chức tín dụng cũng sẽ phải chứa đựng những đặc điểm đặc trưng hơn so với việc định giá các doanh nghiệp thông thường. Chẳng hạn, nếu như đối với hoạt động tái cơ cấu của các doanh nghiệp thông thường, mục tiêu kinh tế - tạo nên giá trị cộng hưởng cho doanh nghiệp sau quá trình tái cơ cấu là mục tiêu cơ bản, thì trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng tồn tại cả những mục tiêu phi kinh tế. Và khi có sự khác nhau về mục tiêu tái cơ cấu, cách thức, trình tự xác định giá trị doanh nghiệp cũng sẽ có sự khác biệt.Thứ ba, hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong tái cơ cấu các tổ chức tín dụng phải tuân theo quy luật thị trường.Nền kinh tế thị trường ghi nhận sự vận hành theo các quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, trong khi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung ghi nhận việc Nhà nước quản lý nền kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh, thông qua hệ thống các chỉ tiêu kế hoạch, quy luật giá trị hầu như chưa được tính đầy đủ. Với yêu cầu vận hành nền kinh tế thị trường như vậy, đồng nghĩa với việc pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các TCTD phải hoàn thiện dựa trên các cơ sở cụ thể như:Một là, pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các TCTD phải bảo đảm để thị trường hoạt động theo các quy luật giá trị, cạnh tranh, cung cầu. Giá trị doanh nghiệp nói chung, giá trị tổ chức tín dụng nói riêng phải được xác định theo hướng gắn với thị trường, đó là giá trị thực tế của doanh nghiệp mà người bán và mua đều có thể chấp nhận được. Nhà nước cần tạo môi trường pháp lý an toàn để các nhà đầu tư thực hiện được quyền tự do kinh doanh theo quy định, ghi nhận và bảo hộ quyền năng này và hạn chế, từ đó tiến tới xoá bỏ việc can thiệp thị trường theo mệnh lệnh hành chính.Hai là, trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng, Nhà nước chỉ kiểm soát khi hoạt động đó có khả năng gây hạn chế cạnh tranh trên thị trường hoặc có thể dẫn tới sự mất ổn định trên toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng. Định hướng hoàn thiện này sẽ giải quyết được hạn chế trong thực tiễn đã diễn ra, khi hoạt động tái cơ cấu thông qua sáp nhập, hợp nhất TCTD trong thời gian qua chủ yếu là các ngân hàng lớn thâu tóm các ngân hàng yếu kém nhằm tránh đổ vỡ và cùng theo sự điều hành chung của Ngân hàng Nhà nước về các quyết định sáp nhập, hợp nhất. Các thương vụ hợp nhất, sáp nhập các TCTD thời gian qua chưa thực sự là các thương vụ mang tính thị trường và vì giá trị cộng hưởng. Đồng thời, để khắc phục những mặt trái và giảm thiểu những tác động của kinh tế thị trường, khi hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong tái cơ cấu tổ chức tín dụng cũng cần thiết phải quan tâm tới việc bảo vệ những chủ thể có liên quan như người gửi tiền, người lao động, cổ đông thiểu số….Theo: Nguyễn Ngọc YếnLink luận án: Tại đây