Kinh nghiệm quốc tế trong việc sử dụng pháp luật điều chỉnh hoạt động tài chính vi mô và tổ chức tài chính vi mô

2.3. Kinh nghiệm quốc tế trong việc sử dụng pháp luật điều chỉnh hoạt động tài chính vi mô và tổ chức tài chính vi mô2.3.1. Pháp luật điều chỉnh tài chính vi mô và tổ chức tài chính vi mô ở một số quốc gia trên thế giớiNhằm mục đích rút ra nhưng bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc sử dụng pháp luật để điều chỉnh đối với tổ chức TCVM, luận án đã tiến hành nghiên cứu kinh nghiệm ở một số quốc gia có nền TCVM được ghi nhận là phát triển sau đây:2.3.1.1.Kinh nghiệm ở BangladeshCó thể nói, Bangladesh là một trong những nước có nền TCVM phát triển nhất thế giới và gắn với một tổ chức TCVM nổi tiếng nhất thế giới – NH Grameen. Trên thực tế, TCVM ở Bangladesh được cung cấp bởi khá nhiều nguồn khác nhau chứ không chỉ bởi NH Grameen. Cụ thể, hiện nay đang có bốn nguồn chính cung cấp các dịch vụ TCVM ở Bangladesh như sau:Thứ nhất, các NHTM. Hiện nay ở Bangladesh đang tồn tại các NHTM có vốn thuộc sở hữu nhà nước; hai hệ thống NH nông nghiệp và các NHTM có vốn thuộc sở hữu tư nhân. Thực chất hoạt động của hệ thống NHTM Bangladesh chủ yếu tập trung ở khu vực thành thị để hạn chế rủi ro và giảm thiểu chi phí. Tuy nhiên, khi thực hiện một số các chương trình phát triển nông thôn đặc biệt thì các NHTM nhà nước, đặc biệt là hai hệ thống NH nông nghiệp Bangladesh cũng tiến hành cung cấp các khoản cho vay nhỏ đối với đối tượng là những người nông dân nghèo, đang có nhu cầu về vốn để phát triển sản xuất. Do NHTW Bangladesh khuyến khích việc áp dụng mức lãi suất thấp đối với người nghèo nên những khoản vay này thường được áp dụng mức lãi suất ưu đãi, thấp hơn khá nhiều so với lãi suất trên thị trường;Thứ hai, các Hiệp hội tín dụng và Hợp tác xã tài chính nông thôn cũng là một nhóm chủ thể cung ứng dịch vụ TCVM tại Bangladesh thông qua việc hướng hoạt động của mình tập trung vào nhóm đối tượng có thu nhập thấp trong xã hội. Các chủ thể thuộc nhóm này đang chịu sự điều chỉnh của Pháp lệnh Hợp tác xã ban hành năm 198421. Theo tinh thần của văn bản này thì các Hợp tác xã tín dụng được phép huy động tiền gửi từ công chúng và các thành viên như là một nguồn lực để phát triển tổ chức của mình. Tuy nhiên, số lượng Hiệp hội tín dụng và các hợp tác xã tín dụng nông thôn ở Bangladesh hiện nay cũng chỉ còn một số lượng không nhiều;Thứ ba, các chương trình, dự án hoạt động TCVM của các tổ chức phi chính phủ. Có thể nói, chính bởi hoạt động tích cực của các tổ chức phi chính phủ mà Bangladesh trở thành một trong những nước có hoạt động TCVM đa dạng và lâu đời nhất trên thế giới. Với nguồn lực tài chính khá vững chắc và ổn định, các tổ chức phi chính phủ là nền tảng quan trọng cho các chương trình, dự án TCVM ở Bangladesh tồn tại và ngày càng phát triển. Điều đặc biệt là, hầu hết các chương trình, dự án hoạt động TCVM này đều kết hợp hài hòa giữa hoạt động cấp tín dụng với các chương trình thay đổi xã hội và tạo ra nền giáo dục vững chắc đối với người nghèo. Chính bởi tính chất này nên những hoạt động của các chương trình dự án hoạt động TCVM của các tổ chức phi chính phủ ở Bangladesh thể hiện mình đang hoạt động TCVM khá là rõ nét. Về mặt pháp lý có một điều quan trọng chúng ta cần lưu ý là,   mặc dù có thực hiện cả hoạt động cho vay và nhận tiền gửi từ các thành viên nhưng các chương trình, dự án hoạt động TCVM các tổ chức phi chính phủ này lại hoạt động theo Luật Societies năm 186022 mà không chịu sự giám sát và quản lý của NHTW Bangladesh.Thứ tư, NH Grameen (Grameen bank). Đây chính là tổ chức TCVM duy nhất chịu sự giám sát và quản lý của NHTW Bangladesh. Dựa trên ý tưởng của Muhammad Yunus về việc tạo dựng một NH đặc biệt để cung ứng các nguồn vốn nhỏ cho những người nghèo – những người không có cả tài sản để bảo đảm cho các khoản vay – NH   Grameen đã ra đời và trở thành tổ chức được cấp giấy phép đặc biệt. Sự ra đời và tồn tại của NH này được điều chỉnh bởi một văn bản riêng: Pháp lệnh NH Grameen23 được ban hành vào năm 1983. Với tư cách là văn bản được dùng để điều chỉnh riêng cho NH Grameen, Pháp lệnh này quy định các điều kiện, yêu cầu về việc cấp giấy phép; các tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh và cơ chế giám sát hoạt động của NHTW Bangladesh đối với các hoạt động của chủ thể này. Hiện nay, Pháp lệnh này đã được thay thế bởi Luật NH Grameen24 thông qua năm 2013. Tuy nhiên, so với trước đây thì văn bản này cũng không có nhiều thay đổi quan trọng, ngoại trừ quy định về việc Chính phủ sẽ nắm giữ 25% tổng số cổ phần và các cổ đông khác sẽ sở hữu 75% cổ phần còn lại của NH Grameen.Qua thực trạng ngành TCVM ở Bangladesh nêu trên chúng ta thấy dường như pháp luật ở đây vẫn chưa theo kịp sự phát triển của TCVM, đặc biệt liên quan đến việc xác định quy chế pháp lý cho các chủ thể cung ứng dịch vụ TCVM: Có khá nhiều quy chế đã được áp dụng để điều chỉnh đến các chủ thế khác nhau trong xã hội có tham gia hoạt động TCVM. Chúng ta cũng dễ dàng nhận thấy, mô hình thành công nhất chính là NH Grameen – một tổ chức có quy chế pháp lý rõ ràng và chịu sự quản lý, giám sát của NHTW. Tuy nhiên, thật sự đáng tiếc khi văn bản điều chỉnh đối với NH Grameen chỉ là quy chế dành riêng cho một chủ thể cụ thể chứ không phải để quy định về một loại hình tổ chức. Ngoài ra, bất chấp sự thành công của mô hình NH Grameen, NHTW Bangladesh vẫn xem việc cấp giấy phép hoạt động cho Grameen chỉ là một giải pháp cá biệt đối với một chủ thể cụ thể và chưa có ý định sử dụng lại hình thức này. 2.3.1.2. Kinh nghiệm của PhilippinesCũng giống như Bangladesh, Philippines là một quốc gia có tỷ lệ người nghèo khá lớn và công cuộc chống đói nghèo của Philippines luôn là một vấn đề cấp bách. Trên thực tế ngành TCVM Philippines cũng đã có những đóng góp không nhỏ vào công cuộc này. Hiện nay, TCVM ở Philippines cũng được cung ứng bởi các nguồn khá đa dạng, tương tự như ở Bangladesh:Thứ nhất, các NHTM định hướng TCVM27. Với tư cách là một NH, những tổ chức này đương nhiên chịu sự quản lý và giám sát bởi NHTW Philippines song, hoạt động cung ứng dịch vụ TCVM cũng phải thực hiện theo những quy định riêng do NHTW quy định và họ sẽ được hưởng những ưu đãi nhất định so với các NH khác, đặc biệt là ưu đãi về thuế;Thứ hai, các Hợp tác xã tín dụng. Các chủ thể này cũng thực hiện các hoạt động huy động vốn, cho vay….đối với các thành viên của mình song họ không được cấp phép và quản lý bởi NHTW Philippines mà bởi một cơ quan khác cũng thuộc Chính phủ Philippines: Cơ quan phát triển hợp tác xã (CDA: Cooperative Development Authority). Các hợp tác xã ở Philippines hoạt động theo luật Hợp tác xã và cũng được hưởng những ưu đãi về thuế bởi những hoạt động mang tính xã hội của mình.Theo: Nguyễn Thái HàLink luận án:  Tại đây