Hoàn thiện pháp luật đất đai góp phần phòng, chống tham nhũng trong đấu giá sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất

1. Hoàn thiện pháp luật đất đai góp phần phòng, chống tham nhũng trong đấu giá sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đấtTrong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và Hiến pháp năm năm 2013, đất đai luôn được khẳng định là tài nguyên quốc gia quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn vốn nội lực phục vụ phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật. Đất đai là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý” và do vậy, chỉ khi được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất thì tổ chức, hộ gia đình, cá nhân mới được thực hiện quyền của người sử dụng đất. Quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hoá đặc biệt được pháp luật bảo hộ.Sự cần thiết phòng, chống tham nhũng trong đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đấtTrong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và Hiến pháp năm năm 2013, đất đai luôn được khẳng định là tài nguyên quốc gia quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn vốn nội lực phục vụ phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật[1]. Đất đai là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”[2] và do vậy, chỉ khi được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất thì tổ chức, hộ gia đình, cá nhân mới được thực hiện quyền của người sử dụng đất. Quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hoá đặc biệt được pháp luật bảo hộ.Có được kết quả như vậy là nhờ vào chính sách, pháp luật về đất đai đã có nhiều đổi mới, khá đồng bộ, chặt chẽ, khả thi đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu thực tiễn, từng bước tạo hành lang pháp lý cho việc quản lý và sử dụng đất hợp lý.Trong đó, phương thức đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả khai thác và sử dụng nguồn lực đất đai cho việc phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước, thúc đẩy phát triển hệ thống hạ tầng, đô thị hóa, đóng góp lớn cho ngân sách. Cụ thể là:Thứ nhất, đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất là phương thức giúp Nhà nước huy động tối đa nguồn thu cho ngân sách, tạo vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế trên cơ sở nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh giữa những người tham gia đấu giá, đấu thầu với giá được trả cao nhất và Nhà nước thu được lợi ích tối đa. Nghiên cứu kết quả đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất tại một số tỉnh, thành phố cho thấy, kết quả những hoạt động này đã tạo ra nguồn thu lớn cho ngân sách. Qua đó góp phần bổ sung vốn đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng, tháo gỡ, khắc phục khó khăn trong việc khai thác, huy động vốn để chuyển dịch cơ cấu kinh tế.Thứ hai, đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất tạo cơ sở cho sự phát triển thị trường quyền sử dụng đất, thị trường bất động sản. Thứ ba, đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất góp phần tạo lập sự ổn định, sự minh bạch, công bằng xã hội trong hoạt động giao đất, cho thuê đất, đảm bảo lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người sử dụng đất. Trình tự, thủ tục tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất hay đấu thầu dự án có sử dụng đất đều phải công khai, minh bạch nên hạn chế tối đa điều kiện làm phát sinh tiêu cực, tham nhũng trong giao đất, cho thuê đất, trong quản lý, sử dụng đất.Tham nhũng đất đai, tiêu cực nói chung để lại hậu quả lâu dài và khó khắc phục, thậm chí là rất dễ "mất cán bộ". Thực tế cho thấy, trong số những người bị kỷ luật, vướng vòng lao lý thời gian qua, có những cán bộ giữ những cương vị rất cao. Bên cạnh đó, tiêu cực từ đấu giá quyền sử dụng đất còn ảnh hưởng không nhỏ đến ổn định phát triển kinh tế - xã hội, trong đó tạo ra một thị trường bất động sản nhiễu loạn, bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp, méo mó về giá không đúng với giá trị thực..Thực tế cho thấy, nguy cơ tham nhũng, tiêu cực có thể xảy ra trong giai đoạn trước (khi quy hoạch, xác định giá...) và sau đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất (điều chỉnh quy hoạch, chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng tham nhũng, tiêu cực đất đai. Tuy nhiên, trong hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất có thể nhìn  từ khía cạnh sau:Thứ nhất, Luật Đất đai và một số văn bản pháp luật có liên quan còn chồng chéo, chưa thống nhất, đồng bộ, chưa theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của thực tiễn đã tạo kẽ hở để không ít cá nhân, tổ chức lợi dụng tham nhũng, trục lợi, gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.Báo cáo số 86/BC-BTNMT ngày 3 tháng 8 năm 2022 về kết quả rà soát Luật đất đai với các luật có liên quan cho thấy có 88 Luật, Bộ luật có nội dung quy phạm pháp luật về đất đai; có 24 luật mặc dù không có nội dung quy phạm pháp luật đất đai nhưng có ảnh hưởng đến việc quản lý, sử dụng đất đai; có 22 trong tổng số 112 Luật có nội dung vướng mắc, chồng chéo với Luật Đất đai.Thứ hai, kế hoạch sử dụng đất và các quy hoạch có sử dụng đất chưa bảo đảm tính tổng thể, hệ thống và đồng bộ. Chất lượng quy hoạch chưa cao, chưa có tầm nhìn dài hạn, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Thiếu các giải pháp có tính khả thi để thực hiện quy hoạch sử dụng đất. Việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện quy hoạch, kế hoạch chưa nghiêm, dẫn đến tình trạng sử dụng đất sau khi trúng đấu giá, đấu thầu không theo quy hoạch còn phổ biến, gây lãng phí lớn.Thứ ba, cơ chế thu hồi đất theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tạo quỹ đất sạch để tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất chưa được quy định rõ ràng cụ thể. Do vậy, giao đất có thu tiền và cho thuê đất theo hình thức đấu giá quyền sử dụng đất thực hiện còn hạn chế.Hầu hết các dự án thực hiện đấu thầu nhưng chỉ có một nhà đầu tư đủ điều kiện tham gia, trong khi nhiều nhà đầu tư lại hạn chế về nguồn lực nên dẫn đến vi phạm trong quá trình thực hiện dự án gây lãng phí và thất thoát; còn lúng túng trong việc tổ chức đấu thầu dự án có sử dụng đất, đấu giá quyền sử dụng đất.Thứ tư, công khai, minh bạch trong giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất còn hạn chế. Khả năng tiếp cận thông tin của người dân về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất còn chưa được đảm bảo. Các tiêu chí cụ thể đối với trường hợp giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất chưa được xác định. Do giá trị đất phụ thuộc vào vị trí và điều kiện kinh tế khu vực xung quanh thửa đất nên các thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là rất quan trọng. Do không đảm bảo công khai, minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin nên các tổ chức, cá nhân sẵn sàng “mua” các thông tin từ các cán bộ, công chức để vụ lợi cho bản thân mình.Theo: ThS. Nguyễn Sĩ GiaoLink tham khảo: Tại đây