Từ chối đổi tiền rách tiền cũ ngân hàng có bị phạt hay không?

I. Tiền rách tiền cũ không đủ tiêu chuẩn lưu thông có được đổi hay không?

Căn cứ theo quy định tại Điều 4 Thông tư 25/2013/TT-NHNN như sau:

“Tiêu chuẩn tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông

1. Tiền rách nát, hư hỏng do quá trình lưu thông (nhóm nguyên nhân khách quan):

a) Tiền giấy bị thay đổi màu sắc, mờ nhạt hình ảnh hoa văn, chữ, số; nhàu, nát, nhòe, bẩn, cũ; rách rời hay liền mảnh được can dán lại nhưng còn nguyên tờ tiền;

b) Tiền kim loại bị mòn, han gỉ, hư hỏng một phần hoặc toàn bộ hình ảnh, hoa văn, chữ, số và lớp mạ trên đồng tiền.

2. Tiền rách nát, hư hỏng do quá trình bảo quản (nhóm nguyên nhân chủ quan):

a) Tiền giấy bị thủng lỗ, rách mất một phần; tiền được can dán; cháy hoặc biến dạng do tiếp xúc với nguồn nhiệt cao; giấy in, màu sắc, đặc điểm kỹ thuật bảo an của đồng tiền bị biến đổi do tác động của hóa chất (như chất tẩy rửa, axít, chất ăn mòn...); viết, vẽ, tẩy xóa; đồng tiền bị mục hoặc biến dạng bởi các lý do khác nhưng không do hành vi hủy hoại;

b) Tiền kim loại bị cong, vênh, thay đổi định dạng, hình ảnh thiết kế do tác động của ngoại lực hoặc nhiệt độ cao; bị ăn mòn do tiếp xúc với hóa chất.

3. Tiền bị lỗi kỹ thuật do quá trình in, đúc của nhà sản xuất như giấy in bị gấp nếp làm mất hình ảnh hoặc mất màu in, lấm bẩn mực in và các lỗi khác trong khâu in, đúc.

Bên cạnh đó, tại Điều 6 Thông tư 25/2013/TT-NHNN như sau:

Đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông

1. Đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông quy định tại Khoản 1 và Khoản 3 Điều 4 Thông tư này, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, đơn vị thu đổi có trách nhiệm thực hiện việc thu, đổi ngay cho khách hàng có nhu cầu, không hạn chế số lượng, không yêu cầu thủ tục giấy tờ.

2. Đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông quy định tại Khoản 2 Điều 4 Thông tư này, khách hàng nộp hiện vật cho Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, đơn vị thu đổi. Các đơn vị nhận và xét đổi theo các điều kiện sau:

a) Tiền rách nát, hư hỏng không phải do hành vi hủy hoại;

b) Trường hợp tờ tiền bị cháy, thủng, rách mất một phần thì diện tích còn lại phải bằng hoặc lớn hơn 60% so với diện tích tờ tiền cùng loại; nếu được can dán thì phải có diện tích tối thiểu bằng 90% so với diện tích tờ tiền cùng loại và đảm bảo nguyên gốc, nguyên bố cục một tờ tiền (mặt trước, mặt sau; trên, dưới; bên phải, bên trái), đồng thời nhận biết được các yếu tố bảo an;

Đối với tiền polymer bị cháy hoặc biến dạng co nhỏ lại do tiếp xúc với nguồn nhiệt cao, thì diện tích còn lại tối thiểu phải bằng 30% so với diện tích tờ tiền cùng loại và còn giữ nguyên bố cục một tờ tiền, đồng thời nhận biết được ít nhất hai trong các yếu tố bảo an như: yếu tố hình ẩn trong cửa sổ nhỏ, mực không màu phát quang, phát quang hàng số sêri, dây bảo hiểm, yếu tố IRIODIN, chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Căn cứ điều kiện xét đổi được quy định tại Khoản này, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, đơn vị thu đổi thực hiện đổi cho khách hàng. Nếu không đủ điều kiện được đổi, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, đơn vị thu đổi trả lại cho khách hàng và thông báo lý do.

Trường hợp các tờ tiền chưa xác định được điều kiện đổi và cần giám định, khách hàng phải có giấy đề nghị đổi tiền (theo Phụ lục số 01 đính kèm).”

Theo đó, có 2 trường hợp tiền không đủ điều kiện lưu thông vẫn được đổi tiền, cụ thể được thực hiện như sau:

1. Đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông quy định tại Khoản 1 và Khoản 3 Điều 4 Thông tư Thông tư 25/2013/TT-NHNN, bao gồm (1) Tiền rách nát, hư hỏng do quá trình lưu thông (nhóm nguyên nhân khách quan) và (2) Tiền bị lỗi kỹ thuật do quá trình in, đúc của nhà sản xuất như giấy in bị gấp nếp làm mất hình ảnh hoặc mất màu in, lấm bẩn mực in và các lỗi khác trong khâu in, đúc, thì:

Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, đơn vị thu đổi có trách nhiệm thực hiện việc thu, đổi ngay cho khách hàng có nhu cầu, không hạn chế số lượng, không yêu cầu thủ tục giấy tờ.

2. Đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông quy định tại Khoản 2 Điều 4 Thông tư Thông tư 25/2013/TT-NHNN (Tiền rách nát, hư hỏng do quá trình bảo quản (nhóm nguyên nhân chủ quan)), thì:

Khách hàng nộp hiện vật cho Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, đơn vị thu đổi. Các đơn vị nhận và xét đổi theo các điều kiện sau:

- Tiền rách nát, hư hỏng không phải do hành vi hủy hoại;

- Trường hợp tờ tiền bị cháy, thủng, rách mất một phần thì diện tích còn lại phải bằng hoặc lớn hơn 60% so với diện tích tờ tiền cùng loại; nếu được can dán thì phải có diện tích tối thiểu bằng 90% so với diện tích tờ tiền cùng loại và đảm bảo nguyên gốc, nguyên bố cục một tờ tiền (mặt trước, mặt sau; trên, dưới; bên phải, bên trái), đồng thời nhận biết được các yếu tố bảo an;

Trường hợp các tờ tiền chưa xác định được điều kiện đổi và cần giám định, khách hàng phải có giấy đề nghị đổi tiền (theo Phụ lục số 01 đính kèm).

II. Từ chối đổi tiền rách tiền cũ ngân hàng có bị phạt hay không?

Căn cứ theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 30 Nghị định 88/2019/NĐ-CP như sau:

“Vi phạm quy định về quản lý tiền tệ và kho quỹ

...

2. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

a) Từ chối đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông cho khách hàng;

b) Không thực hiện đúng quy định về phân loại, đóng gói, giao nhận kim khí quý, đá quý; đóng gói, niêm phong, giao nhận, bảo quản, vận chuyển, kiểm kê tiền mặt, tài sản quý, giấy tờ có giá, trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản 3 và các điểm b, c, d và đ khoản 5 Điều này.

…”

Theo đó, ngân hàng từ chối đổi tiền rách tiền cũ mà không đủ tiêu chuẩn lưu thông cho khách hàng thì có thể sẽ bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (gấp đôi so với mức phạt của cá nhân theo quy định nêu trên).

Trong trường hợp ngân hàng từ chối đổi tiền rách tiền cũ nhưng vẫn đủ tiêu chuẩn lưu thông thì sẽ không bị xử phạt

III. Giám định tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông được thực hiện như thế nào?

Căn cứ theo quy định tại Điều 7 Thông tư 25/2013/TT-NHNN như sau:

“Giám định tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông

1. Trường hợp các tờ tiền chưa xác định được điều kiện đổi và cần giám định, trong thời gian 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hiện vật của khách hàng, đơn vị thu đổi chuyển hiện vật kèm giấy đề nghị giám định (theo Phụ lục số 02 đính kèm) về Ngân hàng Nhà nước chi nhánh trên địa bàn để giám định. Đối với Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước chuyển hiện vật kèm giấy đề nghị giám định về Cục Phát hành và Kho quỹ.

2. Trong thời gian 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề nghị giám định của đơn vị thu đổi, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh thông báo kết quả giám định bằng văn bản và trả hiện vật cho đơn vị đề nghị giám định. Trường hợp không giám định được, trong thời gian 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hiện vật và đề nghị giám định của đơn vị thu đổi hoặc đề nghị đổi tiền của khách hàng, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh chuyển hiện vật kèm giấy đề nghị giám định về Cục Phát hành và Kho quỹ hoặc Chi cục Phát hành và Kho quỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh để giám định.

3. Trong thời gian 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề nghị giám định của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, Cục Phát hành và Kho quỹ hoặc Chi cục Phát hành và Kho quỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh thông báo kết quả giám định bằng văn bản, đồng thời trả lại hiện vật cho đơn vị đề nghị giám định.

4. Đơn vị đề nghị giám định tổ chức vận chuyển tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông và chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn trong quá trình vận chuyển.”

Như vậy, việc giám định tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông sẽ thực hiện như sau:

- Chuyển Hiện Vật và Gửi Đề Nghị Giám Định: Trong trường hợp tờ tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông và cần phải được giám định, đơn vị thu đổi sẽ chuyển hiện vật cùng với giấy đề nghị giám định (theo mẫu tại Phụ lục số 02) về Ngân hàng Nhà nước chi nhánh trên địa bàn trong vòng 03 ngày làm việc tính từ ngày nhận hiện vật từ khách hàng. Đối với Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, hiện vật sẽ được chuyển kèm giấy đề nghị giám định đến Cục Phát hành và Kho quỹ.

- Thông Báo Kết Quả Giám Định và Trả Hiện Vật: Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được đề nghị giám định từ đơn vị thu đổi, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh sẽ thông báo kết quả giám định bằng văn bản và trả hiện vật lại cho đơn vị đề nghị giám định. Trong trường hợp không thể tiến hành giám định, trong vòng 07 ngày làm việc tính từ khi nhận được hiện vật và đề nghị giám định từ đơn vị thu đổi hoặc đề nghị đổi tiền từ khách hàng, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh sẽ chuyển hiện vật kèm giấy đề nghị giám định đến Cục Phát hành và Kho quỹ hoặc Chi cục Phát hành và Kho quỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh để thực hiện giám định.

- Thông Báo Kết Quả Giám Định Cuối Cùng: Trong vòng 05 ngày làm việc tính từ khi nhận được đề nghị giám định từ Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, Cục Phát hành và Kho quỹ hoặc Chi cục Phát hành và Kho quỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh sẽ thông báo kết quả giám định bằng văn bản và đồng thời trả hiện vật lại cho đơn vị đề nghị giám định.

- Trách Nhiệm Vận Chuyển An Toàn: Đơn vị đề nghị giám định phải tổ chức vận chuyển tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông và chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn trong quá trình vận chuyển.

Kết luận

Việc đổi tiền rách tiền cũ không đủ tiêu chuẩn lưu thông có quy định và thủ tục pháp luật cụ thể. Ngân hàng có trách nhiệm đối với việc đổi tiền rách tiền cũ, và từ chối mà không đáp ứng các yêu cầu có thể gây hậu quả pháp lý. Đồng thời, quá trình giám định tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông cũng được quy định rõ ràng để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình đổi tiền.