Xử lý phần chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ khi bán khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính có quyền truy đòi như thế nào?

Trong lĩnh vực pháp luật và thủ tục tài chính, quyền truy đòi là một khía cạnh quan trọng đối với các hợp đồng cho thuê tài chính. Bài viết này sẽ trình bày chi tiết về quyền truy đòi trong giao dịch bán khoản phải thu, cùng với việc xử lý tài chính và hạch toán kế toán liên quan. Chúng ta cũng sẽ tìm hiểu về việc tính dư nợ và xử lý phần chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ trong các tình huống khác nhau.I. Quyền truy đòi trong giao dịch bán khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính là gì?Theo quy định tại khoản 8 Điều 3 Thông tư 20/2017/TT-NHNN về quyền truy đòi trong giao dịch bán khoản phải thu như sau:“Quyền truy đòi trong giao dịch bán khoản phải thu (sau đây gọi tắt là quyền truy đòi) là quyền theo thỏa thuận cho phép bên mua yêu cầu bên bán thực hiện nghĩa vụ trả tiền đối với bên mua trong trường hợp bên thuê tài chính không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán tiền thuê theo hợp đồng cho thuê tài chính.”Theo đó, quyền truy đòi trong giao dịch bán khoản phải thu (đôi khi được gọi tắt là quyền truy đòi) là quyền theo thỏa thuận cho phép bên mua yêu cầu bên bán thực hiện nghĩa vụ trả tiền đối với bên mua trong trường hợp bên thuê tài chính không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán tiền thuê theo hợp đồng cho thuê tài chính. Điều này có nghĩa là bên mua có quyền yêu cầu thanh toán từ bên bán nếu bên thuê tài chính không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.II. Có tiếp tục tính dư nợ khi bán khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính có quyền truy đòi không?Căn cứ khoản 8 Điều 7 Thông tư 20/2017/TT-NHNN quy định về nguyên tắc bán khoản phải thu như sau:“Nguyên tắc bán khoản phải thu...8. Trường hợp bán khoản phải thu có quyền truy đòi, bên bán tiếp tục tính dư nợ cho thuê tài chính vào tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với bên thuê tài chính. Trường hợp bán khoản phải thu không có quyền truy đòi, bên mua là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tính số tiền mua khoản phải thu vào tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với bên thuê tài chính.…”Theo đó, khi bán khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính có quyền truy đòi, bên bán tiếp tục tính dư nợ cho thuê tài chính vào tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với bên thuê tài chính. Điều này đảm bảo rằng số tiền mua khoản phải thu vẫn được tính vào dư nợ cấp tín dụng của bên thuê tài chính.III. Xử lý phần chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ khi bán khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính có quyền truy đòi như thế nào?Theo Điều 12 Thông tư 20/2017/TT-NHNN quy định về xử lý tài chính, hạch toán kế toán, báo cáo thống kê như sau:“Xử lý tài chính, hạch toán kế toán, báo cáo thống kê1. Công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính thực hiện việc hạch toán kế toán, báo cáo thống kê đối với nghiệp vụ bán khoản phải thu theo quy định của pháp luật hiện hành về chế độ hạch toán kế toán và báo cáo thống kê của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.2. Trường hợp bán khoản phải thu không có quyền truy đòi, bên bán xử lý phần chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ của khoản phải thu như sau:a) Trường hợp giá bán cao hơn giá trị ghi sổ đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của khoản phải thu thì phần chênh lệch cao hơn được hạch toán vào thu nhập trong năm tài chính của bên bán;b) Trường hợp giá bán thấp hơn giá trị ghi sổ đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của khoản phải thu thì phần chênh lệch thấp hơn được bù đắp từ tiền bồi thường của cá nhân, tập thể (trong trường hợp tổn thất đã được xác định do cá nhân, tập thể gây ra và phải bồi thường theo quy định), tiền bảo hiểm của tổ chức bảo hiểm và số tiền dự phòng cụ thể đã được trích lập trong chi phí của khoản phải thu đó; phần còn thiếu được hạch toán vào chi phí của bên bán trong kỳ.3. Trường hợp bán khoản phải thu có quyền truy đòi, bên bán xử lý phần chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ của khoản phải thu như sau:a) Trường hợp giá bán cao hơn giá trị ghi sổ đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của khoản phải thu thì phần chênh lệch cao hơn được hạch toán vào thu nhập của bên bán sau khi kết thúc thời hạn truy đòi theo hợp đồng bán khoản phải thu;b) Trường hợp giá bán khoản phải thu thấp hơn giá trị ghi sổ đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của khoản phải thu thì phần chênh lệch thấp hơn được bù đắp từ tiền bồi thường của cá nhân, tập thể (trong trường hợp tổn thất đã được xác định do cá nhân, tập thể gây ra và phải bồi thường theo quy định), tiền bảo hiểm của tổ chức bảo hiểm và số tiền dự phòng cụ thể đã được trích lập trong chi phí của khoản phải thu đó; phần còn thiếu được hạch toán vào chi phí của bên bán trong kỳ.”Như vậy, khi bán khoản phải thu từ hợp đồng cho thuê tài chính có quyền truy đòi thì bên bán xử lý phần chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ như sau:Trường hợp giá bán khoản phải thu cao hơn giá trị ghi sổ đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của khoản phải thu, phần chênh lệch cao hơn được hạch toán vào thu nhập của bên bán sau khi kết thúc thời hạn truy đòi theo hợp đồng bán khoản phải thu.Trường hợp giá bán khoản phải thu thấp hơn giá trị ghi sổ đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của khoản phải thu, phần chênh lệch thấp hơn được bù đắp từ tiền bồi thường của cá nhân, tập thể (nếu có), tiền bảo hiểm của tổ chức bảo hiểm và số tiền dự phòng cụ thể đã được trích lập trong chi phí của khoản phải thu đó. Phần còn thiếu được hạch toán vào chi phí của bên bán trong kỳ.Kết LuậnQuyền truy đòi trong giao dịch bán khoản phải thu và quá trình xử lý tài chính liên quan đến nó đóng vai trò quan trọng trong hợp đồng cho thuê tài chính. Hiểu rõ về quyền truy đòi và cách xử lý tài chính sẽ giúp các bên tham gia trong giao dịch này đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật và thực hiện đúng thủ tục cần thiết.