0888889366
timeline_post_file627a128339383-KK1.jpg.webp

Ô nhiễm không khí và pháp luật Việt Nam về bảo vệ không khí

Ô nhiễm không khí là gì?

Ô nhiễm không khí là việc con người trực tiếp hoặc gián tiếp đưa các chất liệu hoặc năng lượng vào không khí; khi việc đó gây ra những tác hại như gây nguy hiểm cho sức khỏe con người; gây tổn hại đến nguồn lợi sinh vật; hệ sinh thái và gây ra thiệt hại về vật chất; làm ảnh hưởng đến việc sử dụng môi trường tự nhiên.

Ô nhiễm không khí cũng có thể hiểu là trong không khí có chứa các chất gây ô nhiễm gây nguy hiểm cho sức khỏe con người; hoặc tạo ra những tác động xấu đối với môi trường.

Xét về phương diện pháp lí; ô nhiễm không khí được hiểu là sự thay đổi tính chất không khí; vi phạm tiêu chuẩn không khí mà pháp luật đã quy định. Ô nhiễm không khí là tình trạng trong không khí có xuất hiện chất lạ hoặc có sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí làm thay đổi tính chất lí; hoá vốn có của nó; vi phạm tiêu chuẩn môi trường do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành; gây tác động có hại cho con người và thiên nhiên. Theo Tổ chức Y tế Thế giới; có 6 chất chính gây ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sức khỏe con người bao gồm: nitơ dioxyt (NOx); lưu huỳnh dioxyt (SOx); cacbon monoxit (CO); chì (Pb); zon tầng bình lưu (O3); vật chất dạng hạt (PM).

Xem thêm: Ô nhiễm nguồn điểm là gì? Sự khác biệt giữa ô nhiễm nguồn điểm và ô nhiễm nguồn không điểm?

Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí là gì?

Ô nhiễm không khí có thể xảy ra do các hiện tượng tự nhiên (từ bụi; cháy rừng; núi lửa; chất phóng xạ trong tự nhiên; sóng biển;…) hoặc từ hoạt động của con người: do hút thuốc lá; quá trình đốt rơm rạ thải ra các khói; trong quá trình sản xuất công nghiệp; do đốt các nhiên liệu hóa thạch: than; dầu; khí đốt tạo ra CO2 ; CO; SO2; NOx; các chất hữu cơ chưa cháy hết; muội than; bụi; quá trình thất thoát; rò rỉ trên dây chuyền công nghệ; do quá trình vận chuyển các hóa chất bay hơi; bụi;… Ô nhiễm môi trường không khí có thể xảy ra trên quy mô một vùng; một quốc gia; một khu vực hoặc ô nhiễm môi trường không khí toàn cầu.

Theo nghiên cứu của Chương trình Môi trường Liên Hợp quốc có năm nguồn chính gây ô nhiễm không khí:

Hộ gia đình

Một trong những nguồn ô nhiễm không khí chính là bắt nguồn từ các hộ gia đình khi đốt các nhiên liệu hóa thạch; gỗ; phân động vật; một lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp; chủ yếu là rơm; rạ và trấu để nấu ăn; sưởi ấm và thắp sáng nhà cửa. Việc đốt các các nhiên liệu hóa thạch; gỗ; phân động vật rơm; rạ; trấu tạo ra nhiều chất gây ô nhiễm gây hại cho sức khỏe; bao gồm các hạt vật chất (PM); metan; carbon monoxide; hydrocarbon và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC). Đốt cháy dầu hỏa trong khi thắp sáng bằng đèn dầu cũng tạo ra lượng khí thải đáng kể của các hạt mịn và các chất ô nhiễm khác.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hiện có khoảng 3 tỉ người vẫn nấu ăn bằng nhiên liệu rắn như gỗ; rơm rạ; than tổ ong; dầu hỏa và phân động vật. Hầu hết những người này đều nghèo và sống ở các nước thu nhập thấp;trung bình [10].

Hoạt động công nghiệp

Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Đây là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất do con người gây ra. Quá trình gây ô nhiễm là quá trình đốt cháy các nhiên liệu hóa thạch như than; dầu; khí đốt tạo ra các chất khí độc hại (CO2; CO; SO2; NOx; các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than; bụi). Các nhà máy nhiệt điện chạy than là nguồn gây ô nhiễm chủ yếu; các máy phát điện diesel cũng đóng góp cho quá trình ô nhiễm này. Việc sử dụng dung môi; trong các ngành công nghiệp hóa chất và khai thác; cũng là những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí. Ngoài ra khí thải từ xe cơ giới và các phương tiện vận chuyển hàng hoá; phục vụ cho công nghiệp cũng là nguồn gây ô nhiễm không khí đáng kể.

Giao thông vận tải

Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Ngành giao thông vận tải toàn cầu chiếm gần một phần tư lượng khí thải carbon dioxide liên quan đến năng lượng và tỉ lệ này đang ngày một tăng lên. Ô nhiễm không khí từ giao thông gây ra gần 400.000 ca tử vong sớm. Gần một nửa số trường hợp tử vong do ô nhiễm không khí do giao thông là do khí thải diesel; 12% những người sống gần các tuyến đường huyết mạnh giao thông chính có khả năng mắc chứng bệnh mất trí nhớ. Quá trình đốt nhiên liệu động cơ tạo ra các chất khí độc hại làm ảnh hưởng đến không khí như CO2; CO; SO2; NOx; Pb; CH4;…

Đối với những đất nước chưa phát triển hoặc đang phát triển thì các phương tiện giao thông có thể gây ô nhiễm không khí cao hơn khi sử dụng các phương tiện giao thông lỗi thời; cũ kĩ không đạt tiêu chuẩn khí thải; cũng như cơ sở hạ tầng cho các dịch vụ di chuyển công còn chưa phát triển.

Việc giảm khí thải từ các phương tiện giao thông là một trong những cách làm cải thiện chất lượng không khí; đặc biệt là ở khu vực thành thị. Các chính sách và tiêu chuẩn về sử dụng nhiên liệu sạch và tiêu chuẩn khí thải xe tiên tiến có thể giảm 90% lượng khí thải.

Nông nghiệp

Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Các nguồn gây ô nhiễm không khí chính từ nông nghiệp đó là từ chăn nuôi gia súc: trâu; bò; ngựa; lợn;…thải ra khí metan và amoniac; việc đốt rơm rạ trên những cánh đồng cũng sản sinh ra khí metan. Khí thải metan góp phần vào việc hình thành ozone ở tầng bình lưu; là nguyên nhân gây ra bệnh hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp. Khí metan cũng là một loại khí đóng góp vào sự nóng lên toàn cầu mạnh.

Việc đốt rơm rạ trên những cánh đồng tạo ra khói; bụi làm phát sinh khí thải CO2; CO; NO2 vào môi trường; gây cản trở tầm nhìn; ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Chúng tạo ra các hạt bụi mịn; ảnh hưởng sinh hoạt bình thường của người dân. Nó không chỉ gây ô nhiễm tại khu vực đốt rơm rạ; mà các chất ô nhiễm còn theo gió phát tán ra vùng rộng lớn; làm gia tăng ô nhiễm không khí cho những vùng xung quanh.

Sử dụng thuốc trừ sâu; phân hóa học và các loại phân tươi trong các hoạt động nông nghiệp cũng phát sinh ra khí độc hại amoniac gây ô nhiễm nguồn nước. Nếu hít phải nhiều amoniac sẽ bị bỏng đường hô hấp (rát cổ họng); gấy ức chế thần kinh tạo nên cảm giác khó chịu cáu gắt; gây đau thắt ngực; khó thở. Năm 1962; nữ văn sĩ Rachel Carson xuất bản cuốn sách “Mùa xuân im lặng” đã tiết lộ về những hiểm họa của thuốc trừ sâu DDT. Chỉ một lần phun thuốc trừ sâu DDT để diệt một loài sâu hại cây trồng; nó không chỉ diệt được loài sâu bệnh trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng; mà đồng thời cũng tiêu diệt luôn nhiều loài côn trùng có lợi khác và tồn lưu như một độc chất trong môi trường.

Chất thải

Đốt rác thải và chất thải hữu cơ trong các bãi chôn lấp rác thải cũng phát sinh nhiều chất ô nhiễm độc hại như: bụi; NOx; CO; CO2 ; SOx; THC; HCl; HF; dioxin/furan; hơi nước và tro vào khí quyển. Khí thải sinh ra từ các lò đốt rác cũng đang làm ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Trên toàn cầu; ước tính 40% chất thải được đốt công khai. Vấn đề nghiêm trọng nhất ở các khu vực đô thị hóa và các nước đang phát triển.

Những nguồn khác

Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Không phải tất cả các nguồn gây ô nhiễm không khí đều đến từ hoạt động của con người. Các vụ phun trào núi lửa; bão bụi và các quá trình tự nhiên khác cũng gây ra ô nhiễm không khí. Bão cát và bụi cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí; các hạt bụi li ti có thể di chuyển hàng ngàn dặm trong bầu khí quyển sau của những cơn bão; đi theo chúng cũng có thể mang mầm bệnh là những con vi rút hay các chất độc hại; gây ra các bệnh đường hô hấp mãn tính. Chiến tranh hay các cuộc tập trận quân sự: vũ khí hạt nhân; khí độc; chiến tranh hóa học và tên lửa cũng là một trong những nguyên nhân gây ra sự ô nhiễm không khí.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra các nguồn gây ô nhiễm không khí ngoài trời chủ yếu là từ các phương phương tiện giao thông; các nhà máy nhiệt điện than; trong nông nghiệp và việc đốt các chất thải. Nấu ăn; sưởi ấm và

thắp sáng nhà cửa bằng cách sử dụng lửa khi đốt các nhiên liệu hóa thạch (gỗ; phân động vật và chất thải cây trồng) và than là nguồn chính gây ô nhiễm không khí trong nhà.

Ảnh hưởng của ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra có khoảng 3;8 triệu ca tử vong sớm là do ô nhiễm không khí trong nhà mỗi năm; phần lớn trong số họ ở các nước đang phát triển [12]; trong đó: 27% là do viêm phổi; 18% từ đột quỵ; 27% từ bệnh tim thiếu máu cục bộ; 20% từ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD); 8% từ ung thư phổi.

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng: hít thở không khí ô nhiễm làm tăng nguy cơ mắc bệnh suy nhược và gây chết người như bệnh tim; đột quỵ; ung thư phổi và viêm phế quản mãn tính. Ô nhiễm không khí cũng được coi là yếu tố nguy cơ gây ra một số bệnh như hen suyễn; ung thư phổi; phì đại tâm thất; bệnh alzheimer và parkinson; biến chứng tâm lí; tự kỷ; bệnh võng mạc; giảm tăng trưởng thai nhi và nhẹ cân.

Xem thêm:Ô nhiễm tiếng ồn là gì? Mẫu đơn khiếu nại gây ô nhiễm tiếng ồn

Pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường không khí

Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí

Nhằm thực thi các cam kết của Việt Nam trong các Hiệp định đa phương về môi trường và xuất phát từ chính nhu cầu nội tại; Việt Nam đã ban hành và triển khai nhiều chính sách; pháp luật nhằm ngăn ngừa ô nhiễm môi trường; trong đó có những quy định về ngăn ngừa ô nhiễm không khí.

Hiến pháp Việt Nam 2013 quy định: Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường. (Điều 43). Tổ chức; cá nhân gây ô nhiễm môi trường; làm suy kiệt tài nguyên thiên nhiên và suy giảm đa dạng sinh học phải bị xử lí nghiêm và có trách nhiệm khắc phục; bồi thường thiệt hại. (Khoản 3 Điều 63).

Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 quy định về bảo vệ môi trường không khí như sau: “(i) Các nguồn phát thải khí vào môi trường phải được đánh giá và kiểm soát; (ii) Tổ chức; cá nhân có hoạt động sản xuất; kinh doanh; dịch vụ phát thải khí tác động xấu đến môi trường có trách nhiệm giảm thiểu và xử lý bảo đảm chất lượng môi trường không khí theo quy định của pháp luật. (Điều 62)

Quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan quản lí nhà nước về bảo vệ môi trường “Cơ quan quản lí nhà nước về bảo vệ môi trường có trách nhiệm theo dõi; đánh giá chất lượng môi trường không khí xung quanh và công bố công khai thông tin; trường hợp môi trường không khí xung quanh bị ô nhiễm thì phải cảnh báo; xử lí kịp thời” (Điều 63).

Đối với việc kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí; luật cũng quy định: “Cơ sở sản xuất; kinh doanh; dịch vụ có nguồn phát thải khí công nghiệp lớn phải đăng kí nguồn gây ô nhiễm; đo đạc; thống kê; kiểm kê và xây dựng cơ sở dữ liệu về lưu lượng; tính chất; đặc điểm khí thải. Cơ sở sản xuất; kinh doanh; dịch vụ có nguồn phát thải khí công nghiệp lưu lượng lớn phải lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải tự động; liên tục và được cơ quan quản lí nhà nước có thẩm quyền cấp phép xả thải” (khoản 3; 4 Điều 64).

Đối với việc quản lí và kiểm soát bụi; khí thải: “Tổ chức; cá nhân hoạt động sản xuất; kinh doanh; dịch vụ có phát tán bụi; khí thải phải kiểm soát và xử lí bụi; khí thải bảo đảm quy chuẩn kĩ thuật môi trường; Phương tiện giao thông; máy móc; thiết bị; công trình xây dựng phát tán bụi; khí thải phải có bộ phận lọc; giảm thiểu khí thải; thiết bị che chắn hoặc biện pháp khác để giảm thiểu bụi bảo đảm quy chuẩn kĩ thuật môi trường” (Khoản 1; 2 Điều 102).

Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ về quản lí chất thải và phế liệu cũng đề cập tới quy định đăng kí nguồn thải; cấp phép xả thải và quan trắc khí thải liên tục đối với các nguồn phát thải khí công nghiệp lớn như xi măng; nhiệt điện; sản xuất phôi thép; hóa chất và phân bón hóa học; …

Nghị định số 40/2019/NĐ-CP quy định rõ: “ Đối với các dự án đầu tư xây dựng khu công nghiệp và các dự án thuộc loại hình sản xuất công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường quy định tại Phụ lục IIaMục I Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định này; trong báo cáo đánh giá tác động môi trường phải có phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường đối với khí thải”;

Tổ chức; cá nhân gây ô nhiễm; suy thoái môi trường không khí xung quanh phải có trách nhiệm xử lí; cải tạo và phục hồi chất lượng môi trường (khoản 4 Điều 13); Chủ dự án; chủ cơ sở có phát sinh khí thải công nghiệp và thuộc đối tượng phải kiểm tra; xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường quy định tại khoản 1 Điều 17 và khoản 3 Điều 22 Nghị định số 18/2015/NĐ-CP phải xây dựng và quản lí cơ sở dữ liệu khí thải công nghiệp. Cơ sở dữ liệu khí thải công nghiệp bao gồm các số liệu đo đạc; thống kê; kiểm kê về lưu lượng; thông số; tính chất; đặc điểm khí thải công nghiệp.

Chủ dự án; chủ cơ sở có trách nhiệm báo cáo việc thực hiện nội dung này khi lập báo cáo kết quả hoàn thành công trình bảo vệ môi trường và báo cáo công tác bảo vệ môi trường hàng năm (Điều 45). Quy định về những đối tượng phải thực hiện quan trắc khí thải tự động; liên tục. Chủ nguồn thải khí thải công nghiệp có phát sinh khí thải lưu lượng lớn; có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao phải lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải tự động; liên tục; truyền số liệu trực tiếp cho Sở Tài nguyên Môi trường để kiểm soát. Các dự án có phát sinh chất thải công nghiệp lớn đều phải có giấy phép xả khí thải công nghiệp (Điều 47).

Thủ tướng Chính phủ cũng đã kí Quyết định số 985a/QĐ-TTg; ngày 01/6/20016 về việc phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về quản lí chất lượng không khí đến năm 2020; tầm nhìn đến năm 2025. Đối phó với tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn tiếp tục gia tăng; nhất là tại các khu đô thị; thành phố lớn; ảnh hưởng lớn tới đời sống; sinh hoạt của người dân; trở thành vấn đề bức xúc của xã hội; ngày 23/8/2019 của Bộ Chính trị đã họp và ra Kết luận số 56-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khoá XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; tăng cường quản lí tài nguyên và bảo vệ môi trường; trong đó có bảo vệ môi trường không khí.

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định về tội gây ô nhiễm môi trường; không chỉ quy định trách trách nhiệm hình sự đối với cá nhân; mà còn quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại gây ô nhiễm môi trường (Điều 235); quy định trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm phòng ngừa; ứng phó; khắc phục sự cố môi trường (Điều 237).

Ô nhiễm không khí có tác động lớn đến sức khỏe con người và môi trường; là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh nguy hiểm và có nguy vơ tử vong cao; đặc biệt là ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Do đó; kiểm soát; phòng ngừa ô nhiễm không khí là rất quan trọng và nên nằm trong danh sách ưu tiên hàng đầu của Chính phủ.

Các nhà hoạch định chính sách và lập pháp phải cập nhật tất cả các luật và quy định liên quan đến ô nhiễm không khí để xây dựng một đạo luật chuyên biệt; Luật phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm không khí. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành khác nhau liên quan đến ô nhiễm không khí để có thể xử lí sự cố xảy ra; trước mắt cần thành lập cơ quan chuyên trách; độc lập về bảo vệ môi trường không khí; nhà nước cấp đủ ngân sách cho quản lí; nghiên cứu; giám sát; kiểm soát; phòng ngừa ô nhiễm không khí.

Trên đây là một số thông tin Legalzone muốn chia sẻ tới bạn đọc về  Ô nhiễm không khí; Pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường không khí.

Nếu muốn biết thêm thông tin chi tiết và để được hướng dẫn vui lòng liên hệ với chúng tôi để được kịp thời tư vấn.

Xin cảm ơn!

Nguyễn Thị Thanh Huế
207 ngày trước
Ô nhiễm không khí và pháp luật Việt Nam về bảo vệ không khí
Ô nhiễm không khí là gì?Ô nhiễm không khí là việc con người trực tiếp hoặc gián tiếp đưa các chất liệu hoặc năng lượng vào không khí; khi việc đó gây ra những tác hại như gây nguy hiểm cho sức khỏe con người; gây tổn hại đến nguồn lợi sinh vật; hệ sinh thái và gây ra thiệt hại về vật chất; làm ảnh hưởng đến việc sử dụng môi trường tự nhiên.Ô nhiễm không khí cũng có thể hiểu là trong không khí có chứa các chất gây ô nhiễm gây nguy hiểm cho sức khỏe con người; hoặc tạo ra những tác động xấu đối với môi trường.Xét về phương diện pháp lí; ô nhiễm không khí được hiểu là sự thay đổi tính chất không khí; vi phạm tiêu chuẩn không khí mà pháp luật đã quy định. Ô nhiễm không khí là tình trạng trong không khí có xuất hiện chất lạ hoặc có sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí làm thay đổi tính chất lí; hoá vốn có của nó; vi phạm tiêu chuẩn môi trường do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành; gây tác động có hại cho con người và thiên nhiên. Theo Tổ chức Y tế Thế giới; có 6 chất chính gây ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sức khỏe con người bao gồm: nitơ dioxyt (NOx); lưu huỳnh dioxyt (SOx); cacbon monoxit (CO); chì (Pb); zon tầng bình lưu (O3); vật chất dạng hạt (PM).Xem thêm: Ô nhiễm nguồn điểm là gì? Sự khác biệt giữa ô nhiễm nguồn điểm và ô nhiễm nguồn không điểm?Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí là gì?Ô nhiễm không khí có thể xảy ra do các hiện tượng tự nhiên (từ bụi; cháy rừng; núi lửa; chất phóng xạ trong tự nhiên; sóng biển;…) hoặc từ hoạt động của con người: do hút thuốc lá; quá trình đốt rơm rạ thải ra các khói; trong quá trình sản xuất công nghiệp; do đốt các nhiên liệu hóa thạch: than; dầu; khí đốt tạo ra CO2 ; CO; SO2; NOx; các chất hữu cơ chưa cháy hết; muội than; bụi; quá trình thất thoát; rò rỉ trên dây chuyền công nghệ; do quá trình vận chuyển các hóa chất bay hơi; bụi;… Ô nhiễm môi trường không khí có thể xảy ra trên quy mô một vùng; một quốc gia; một khu vực hoặc ô nhiễm môi trường không khí toàn cầu.Theo nghiên cứu của Chương trình Môi trường Liên Hợp quốc có năm nguồn chính gây ô nhiễm không khí:Hộ gia đìnhMột trong những nguồn ô nhiễm không khí chính là bắt nguồn từ các hộ gia đình khi đốt các nhiên liệu hóa thạch; gỗ; phân động vật; một lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp; chủ yếu là rơm; rạ và trấu để nấu ăn; sưởi ấm và thắp sáng nhà cửa. Việc đốt các các nhiên liệu hóa thạch; gỗ; phân động vật rơm; rạ; trấu tạo ra nhiều chất gây ô nhiễm gây hại cho sức khỏe; bao gồm các hạt vật chất (PM); metan; carbon monoxide; hydrocarbon và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC). Đốt cháy dầu hỏa trong khi thắp sáng bằng đèn dầu cũng tạo ra lượng khí thải đáng kể của các hạt mịn và các chất ô nhiễm khác.Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hiện có khoảng 3 tỉ người vẫn nấu ăn bằng nhiên liệu rắn như gỗ; rơm rạ; than tổ ong; dầu hỏa và phân động vật. Hầu hết những người này đều nghèo và sống ở các nước thu nhập thấp;trung bình [10].Hoạt động công nghiệpÔ nhiễm không khíĐây là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất do con người gây ra. Quá trình gây ô nhiễm là quá trình đốt cháy các nhiên liệu hóa thạch như than; dầu; khí đốt tạo ra các chất khí độc hại (CO2; CO; SO2; NOx; các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than; bụi). Các nhà máy nhiệt điện chạy than là nguồn gây ô nhiễm chủ yếu; các máy phát điện diesel cũng đóng góp cho quá trình ô nhiễm này. Việc sử dụng dung môi; trong các ngành công nghiệp hóa chất và khai thác; cũng là những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí. Ngoài ra khí thải từ xe cơ giới và các phương tiện vận chuyển hàng hoá; phục vụ cho công nghiệp cũng là nguồn gây ô nhiễm không khí đáng kể.Giao thông vận tảiÔ nhiễm không khíNgành giao thông vận tải toàn cầu chiếm gần một phần tư lượng khí thải carbon dioxide liên quan đến năng lượng và tỉ lệ này đang ngày một tăng lên. Ô nhiễm không khí từ giao thông gây ra gần 400.000 ca tử vong sớm. Gần một nửa số trường hợp tử vong do ô nhiễm không khí do giao thông là do khí thải diesel; 12% những người sống gần các tuyến đường huyết mạnh giao thông chính có khả năng mắc chứng bệnh mất trí nhớ. Quá trình đốt nhiên liệu động cơ tạo ra các chất khí độc hại làm ảnh hưởng đến không khí như CO2; CO; SO2; NOx; Pb; CH4;…Đối với những đất nước chưa phát triển hoặc đang phát triển thì các phương tiện giao thông có thể gây ô nhiễm không khí cao hơn khi sử dụng các phương tiện giao thông lỗi thời; cũ kĩ không đạt tiêu chuẩn khí thải; cũng như cơ sở hạ tầng cho các dịch vụ di chuyển công còn chưa phát triển.Việc giảm khí thải từ các phương tiện giao thông là một trong những cách làm cải thiện chất lượng không khí; đặc biệt là ở khu vực thành thị. Các chính sách và tiêu chuẩn về sử dụng nhiên liệu sạch và tiêu chuẩn khí thải xe tiên tiến có thể giảm 90% lượng khí thải.Nông nghiệpÔ nhiễm không khíCác nguồn gây ô nhiễm không khí chính từ nông nghiệp đó là từ chăn nuôi gia súc: trâu; bò; ngựa; lợn;…thải ra khí metan và amoniac; việc đốt rơm rạ trên những cánh đồng cũng sản sinh ra khí metan. Khí thải metan góp phần vào việc hình thành ozone ở tầng bình lưu; là nguyên nhân gây ra bệnh hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp. Khí metan cũng là một loại khí đóng góp vào sự nóng lên toàn cầu mạnh.Việc đốt rơm rạ trên những cánh đồng tạo ra khói; bụi làm phát sinh khí thải CO2; CO; NO2 vào môi trường; gây cản trở tầm nhìn; ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Chúng tạo ra các hạt bụi mịn; ảnh hưởng sinh hoạt bình thường của người dân. Nó không chỉ gây ô nhiễm tại khu vực đốt rơm rạ; mà các chất ô nhiễm còn theo gió phát tán ra vùng rộng lớn; làm gia tăng ô nhiễm không khí cho những vùng xung quanh.Sử dụng thuốc trừ sâu; phân hóa học và các loại phân tươi trong các hoạt động nông nghiệp cũng phát sinh ra khí độc hại amoniac gây ô nhiễm nguồn nước. Nếu hít phải nhiều amoniac sẽ bị bỏng đường hô hấp (rát cổ họng); gấy ức chế thần kinh tạo nên cảm giác khó chịu cáu gắt; gây đau thắt ngực; khó thở. Năm 1962; nữ văn sĩ Rachel Carson xuất bản cuốn sách “Mùa xuân im lặng” đã tiết lộ về những hiểm họa của thuốc trừ sâu DDT. Chỉ một lần phun thuốc trừ sâu DDT để diệt một loài sâu hại cây trồng; nó không chỉ diệt được loài sâu bệnh trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng; mà đồng thời cũng tiêu diệt luôn nhiều loài côn trùng có lợi khác và tồn lưu như một độc chất trong môi trường.Chất thảiĐốt rác thải và chất thải hữu cơ trong các bãi chôn lấp rác thải cũng phát sinh nhiều chất ô nhiễm độc hại như: bụi; NOx; CO; CO2 ; SOx; THC; HCl; HF; dioxin/furan; hơi nước và tro vào khí quyển. Khí thải sinh ra từ các lò đốt rác cũng đang làm ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Trên toàn cầu; ước tính 40% chất thải được đốt công khai. Vấn đề nghiêm trọng nhất ở các khu vực đô thị hóa và các nước đang phát triển.Những nguồn khácÔ nhiễm không khíKhông phải tất cả các nguồn gây ô nhiễm không khí đều đến từ hoạt động của con người. Các vụ phun trào núi lửa; bão bụi và các quá trình tự nhiên khác cũng gây ra ô nhiễm không khí. Bão cát và bụi cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí; các hạt bụi li ti có thể di chuyển hàng ngàn dặm trong bầu khí quyển sau của những cơn bão; đi theo chúng cũng có thể mang mầm bệnh là những con vi rút hay các chất độc hại; gây ra các bệnh đường hô hấp mãn tính. Chiến tranh hay các cuộc tập trận quân sự: vũ khí hạt nhân; khí độc; chiến tranh hóa học và tên lửa cũng là một trong những nguyên nhân gây ra sự ô nhiễm không khí.Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra các nguồn gây ô nhiễm không khí ngoài trời chủ yếu là từ các phương phương tiện giao thông; các nhà máy nhiệt điện than; trong nông nghiệp và việc đốt các chất thải. Nấu ăn; sưởi ấm vàthắp sáng nhà cửa bằng cách sử dụng lửa khi đốt các nhiên liệu hóa thạch (gỗ; phân động vật và chất thải cây trồng) và than là nguồn chính gây ô nhiễm không khí trong nhà.Ảnh hưởng của ô nhiễm không khíÔ nhiễm không khíNghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra có khoảng 3;8 triệu ca tử vong sớm là do ô nhiễm không khí trong nhà mỗi năm; phần lớn trong số họ ở các nước đang phát triển [12]; trong đó: 27% là do viêm phổi; 18% từ đột quỵ; 27% từ bệnh tim thiếu máu cục bộ; 20% từ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD); 8% từ ung thư phổi.Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng: hít thở không khí ô nhiễm làm tăng nguy cơ mắc bệnh suy nhược và gây chết người như bệnh tim; đột quỵ; ung thư phổi và viêm phế quản mãn tính. Ô nhiễm không khí cũng được coi là yếu tố nguy cơ gây ra một số bệnh như hen suyễn; ung thư phổi; phì đại tâm thất; bệnh alzheimer và parkinson; biến chứng tâm lí; tự kỷ; bệnh võng mạc; giảm tăng trưởng thai nhi và nhẹ cân.Xem thêm:Ô nhiễm tiếng ồn là gì? Mẫu đơn khiếu nại gây ô nhiễm tiếng ồnPháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường không khíÔ nhiễm không khíNhằm thực thi các cam kết của Việt Nam trong các Hiệp định đa phương về môi trường và xuất phát từ chính nhu cầu nội tại; Việt Nam đã ban hành và triển khai nhiều chính sách; pháp luật nhằm ngăn ngừa ô nhiễm môi trường; trong đó có những quy định về ngăn ngừa ô nhiễm không khí.Hiến pháp Việt Nam 2013 quy định: Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường. (Điều 43). Tổ chức; cá nhân gây ô nhiễm môi trường; làm suy kiệt tài nguyên thiên nhiên và suy giảm đa dạng sinh học phải bị xử lí nghiêm và có trách nhiệm khắc phục; bồi thường thiệt hại. (Khoản 3 Điều 63).Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 quy định về bảo vệ môi trường không khí như sau: “(i) Các nguồn phát thải khí vào môi trường phải được đánh giá và kiểm soát; (ii) Tổ chức; cá nhân có hoạt động sản xuất; kinh doanh; dịch vụ phát thải khí tác động xấu đến môi trường có trách nhiệm giảm thiểu và xử lý bảo đảm chất lượng môi trường không khí theo quy định của pháp luật. (Điều 62)Quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan quản lí nhà nước về bảo vệ môi trường “Cơ quan quản lí nhà nước về bảo vệ môi trường có trách nhiệm theo dõi; đánh giá chất lượng môi trường không khí xung quanh và công bố công khai thông tin; trường hợp môi trường không khí xung quanh bị ô nhiễm thì phải cảnh báo; xử lí kịp thời” (Điều 63).Đối với việc kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí; luật cũng quy định: “Cơ sở sản xuất; kinh doanh; dịch vụ có nguồn phát thải khí công nghiệp lớn phải đăng kí nguồn gây ô nhiễm; đo đạc; thống kê; kiểm kê và xây dựng cơ sở dữ liệu về lưu lượng; tính chất; đặc điểm khí thải. Cơ sở sản xuất; kinh doanh; dịch vụ có nguồn phát thải khí công nghiệp lưu lượng lớn phải lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải tự động; liên tục và được cơ quan quản lí nhà nước có thẩm quyền cấp phép xả thải” (khoản 3; 4 Điều 64).Đối với việc quản lí và kiểm soát bụi; khí thải: “Tổ chức; cá nhân hoạt động sản xuất; kinh doanh; dịch vụ có phát tán bụi; khí thải phải kiểm soát và xử lí bụi; khí thải bảo đảm quy chuẩn kĩ thuật môi trường; Phương tiện giao thông; máy móc; thiết bị; công trình xây dựng phát tán bụi; khí thải phải có bộ phận lọc; giảm thiểu khí thải; thiết bị che chắn hoặc biện pháp khác để giảm thiểu bụi bảo đảm quy chuẩn kĩ thuật môi trường” (Khoản 1; 2 Điều 102).Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ về quản lí chất thải và phế liệu cũng đề cập tới quy định đăng kí nguồn thải; cấp phép xả thải và quan trắc khí thải liên tục đối với các nguồn phát thải khí công nghiệp lớn như xi măng; nhiệt điện; sản xuất phôi thép; hóa chất và phân bón hóa học; …Nghị định số 40/2019/NĐ-CP quy định rõ: “ Đối với các dự án đầu tư xây dựng khu công nghiệp và các dự án thuộc loại hình sản xuất công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường quy định tại Phụ lục IIaMục I Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định này; trong báo cáo đánh giá tác động môi trường phải có phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường đối với khí thải”;Tổ chức; cá nhân gây ô nhiễm; suy thoái môi trường không khí xung quanh phải có trách nhiệm xử lí; cải tạo và phục hồi chất lượng môi trường (khoản 4 Điều 13); Chủ dự án; chủ cơ sở có phát sinh khí thải công nghiệp và thuộc đối tượng phải kiểm tra; xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường quy định tại khoản 1 Điều 17 và khoản 3 Điều 22 Nghị định số 18/2015/NĐ-CP phải xây dựng và quản lí cơ sở dữ liệu khí thải công nghiệp. Cơ sở dữ liệu khí thải công nghiệp bao gồm các số liệu đo đạc; thống kê; kiểm kê về lưu lượng; thông số; tính chất; đặc điểm khí thải công nghiệp.Chủ dự án; chủ cơ sở có trách nhiệm báo cáo việc thực hiện nội dung này khi lập báo cáo kết quả hoàn thành công trình bảo vệ môi trường và báo cáo công tác bảo vệ môi trường hàng năm (Điều 45). Quy định về những đối tượng phải thực hiện quan trắc khí thải tự động; liên tục. Chủ nguồn thải khí thải công nghiệp có phát sinh khí thải lưu lượng lớn; có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao phải lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải tự động; liên tục; truyền số liệu trực tiếp cho Sở Tài nguyên Môi trường để kiểm soát. Các dự án có phát sinh chất thải công nghiệp lớn đều phải có giấy phép xả khí thải công nghiệp (Điều 47).Thủ tướng Chính phủ cũng đã kí Quyết định số 985a/QĐ-TTg; ngày 01/6/20016 về việc phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về quản lí chất lượng không khí đến năm 2020; tầm nhìn đến năm 2025. Đối phó với tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn tiếp tục gia tăng; nhất là tại các khu đô thị; thành phố lớn; ảnh hưởng lớn tới đời sống; sinh hoạt của người dân; trở thành vấn đề bức xúc của xã hội; ngày 23/8/2019 của Bộ Chính trị đã họp và ra Kết luận số 56-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khoá XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; tăng cường quản lí tài nguyên và bảo vệ môi trường; trong đó có bảo vệ môi trường không khí.Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định về tội gây ô nhiễm môi trường; không chỉ quy định trách trách nhiệm hình sự đối với cá nhân; mà còn quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại gây ô nhiễm môi trường (Điều 235); quy định trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm phòng ngừa; ứng phó; khắc phục sự cố môi trường (Điều 237).Ô nhiễm không khí có tác động lớn đến sức khỏe con người và môi trường; là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh nguy hiểm và có nguy vơ tử vong cao; đặc biệt là ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Do đó; kiểm soát; phòng ngừa ô nhiễm không khí là rất quan trọng và nên nằm trong danh sách ưu tiên hàng đầu của Chính phủ.Các nhà hoạch định chính sách và lập pháp phải cập nhật tất cả các luật và quy định liên quan đến ô nhiễm không khí để xây dựng một đạo luật chuyên biệt; Luật phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm không khí. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành khác nhau liên quan đến ô nhiễm không khí để có thể xử lí sự cố xảy ra; trước mắt cần thành lập cơ quan chuyên trách; độc lập về bảo vệ môi trường không khí; nhà nước cấp đủ ngân sách cho quản lí; nghiên cứu; giám sát; kiểm soát; phòng ngừa ô nhiễm không khí.Trên đây là một số thông tin Legalzone muốn chia sẻ tới bạn đọc về  Ô nhiễm không khí; Pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường không khí.Nếu muốn biết thêm thông tin chi tiết và để được hướng dẫn vui lòng liên hệ với chúng tôi để được kịp thời tư vấn.Xin cảm ơn!